भालसरिक गाछ/ विदेह- इन्टरनेट (अंतर्जाल) पर मैथिलीक पहिल उपस्थिति

भालसरिक गाछ/ विदेह- इन्टरनेट (अंतर्जाल) पर मैथिलीक पहिल उपस्थिति

(c) २०००-२०२२ सर्वाधिकार सुरक्षित। विदेहमे प्रकाशित सभटा रचना आ आर्काइवक सर्वाधिकार रचनाकार आ संग्रहकर्त्ताक लगमे छन्हि।  भालसरिक गाछ जे सन २००० सँ याहूसिटीजपर छल http://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra   आदि लिंकपर  आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   (किछु दिन लेल http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   लिंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha   258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/  भालसरिक गाछ-प्रथम मैथिली ब्लॉग / मैथिली ब्लॉगक एग्रीगेटर) केर रूपमे इन्टरनेटपर  मैथिलीक प्राचीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि। ई मैथिलीक पहिल इंटरनेट पत्रिका थिक जकर नाम बादमे १ जनवरी २००८ सँ "विदेह" पड़लै। इंटरनेटपर मैथिलीक पहिल उपस्थितिक यात्रा विदेह- प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका धरि पहुँचल अछि, जे http://www.videha.co.in/   पर ई प्रकाशित होइत अछि। आब “भालसरिक गाछ” जालवृत्त 'विदेह' ई-पत्रिकाक प्रवक्ताक संग मैथिली भाषाक जालवृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अछि। विदेह ई-पत्रिका ISSN 2229-547X VIDEHA

 

(c)२०००-२०२२. सर्वाधिकार लेखकाधीन आ जतऽ लेखकक नाम नै अछि ततऽ संपादकाधीन। विदेह- प्रथम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका ISSN 2229-547X VIDEHA सम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। सह-सम्पादक: डॉ उमेश मंडल। सहायक सम्पादक: राम वि‍लास साहु, नन्द विलास राय, सन्दीप कुमार साफी आ मुन्नाजी (मनोज कुमार कर्ण)। सम्पादक- नाटक-रंगमंच-चलचित्र- बेचन ठाकुर। सम्पादक- सूचना-सम्पर्क-समाद- पूनम मंडल। सम्पादक -स्त्री कोना- इरा मल्लिक।

रचनाकार अपन मौलिक आ अप्रकाशित रचना (जकर मौलिकताक संपूर्ण उत्तरदायित्व लेखक गणक मध्य छन्हि) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf वा .txt फॉर्मेटमे पठा सकै छथि। एतऽ प्रकाशित रचना सभक कॉपीराइट लेखक/संग्रहकर्त्ता लोकनिक लगमे रहतन्हि,'विदेह' प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका मात्र एकर प्रथम प्रकाशनक/ प्रिंट-वेब आर्काइवक/ आर्काइवक अनुवादक आ आर्काइवक ई-प्रकाशन/ प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार ऐ ई-पत्रिकाकेँ छै, आ से हानि-लाभ रहित आधारपर छै आ तैँ ऐ लेल कोनो रॊयल्टीक/ पारिश्रमिकक प्रावधान नै छै। तेँ रॉयल्टीक/ पारिश्रमिकक इच्छुक विदेहसँ नै जुड़थि, से आग्रह। रचनाक संग रचनाकार अपन संक्षिप्त परिचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो पठेताह, से आशा करैत छी। रचनाक अंतमे टाइप रहय, जे ई रचना मौलिक अछि, आ पहिल प्रकाशनक हेतु विदेह (पाक्षिक) ई पत्रिकाकेँ देल जा रहल अछि। मेल प्राप्त होयबाक बाद यथासंभव शीघ्र ( सात दिनक भीतर) एकर प्रकाशनक अंकक सूचना देल जायत।  एहि ई पत्रिकाकेँ श्रीमति लक्ष्मी ठाकुर द्वारा मासक ०१ आ १५ तिथिकेँ ई प्रकाशित कएल जाइत अछि।

स्थायी स्तम्भ जेना मिथिला-रत्न, मिथिलाक खोज, विदेह पेटार आ सूचना-संपर्क-अन्वेषण सभ अंकमे समान अछि, ताहि हेतु ई सभ स्तम्भ सभ अंकमे नइ देल जाइत अछि, ई सभ स्तम्भ देखबा लेल क्लिक करू नीचाँ देल विदेहक 346म आ 347 म अंक, ऐ दुनू अंकमे सम्मिलित रूपेँ ई सभ स्तम्भ देल गेल अछि।

“विदेह” ई-पत्रिका: देवनागरी वर्सन

“विदेह” ई-पत्रिका: मिथिलाक्षर वर्सन

“विदेह” ई-पत्रिका: मैथिली-IPA वर्सन

“विदेह” ई-पत्रिका: मैथिली-ब्रेल वर्सन

 VIDEHA_346

 VIDEHA_346_Tirhuta

 VIDEHA_346_IPA

 VIDEHA_346_Braille

 VIDEHA_347

 VIDEHA_347_Tirhuta

 VIDEHA_347_IPA

 VIDEHA_347_Braille

 

Saturday, October 17, 2009

पञ्जी प्रबन्ध :२ : गजेन्द्र ठाकुर/ नागेन्द्र कुमार झा/ पञ्जीकार विद्यानन्द झा

खण्ड १
प्राचीन पञ्जी

Devanagari
(1)
अथ पत्र पत्र्जी लिखते: अथ सरिसब ग्राम: देवादित्य् रत्नाकरापत्यम-छादन।। प्रज्ञाकरापत्यल-बनौली नम समेत।। नितिकर सन्तयति केशवापत्ययदनाद गंगेश्व रा पत्यथ गौरि शौरि कुलपति-बधवास।। महिपाणि सन्ततति-खांगुड़ गयड़ा समेत।। ग्रहेश्वौरापत्या-जोंकी।। गणेश्वकरापत्य्-सकुरी।। सोने सन्‍‍तति-कटमा ओ सकुरी।। भवादित्यािपत्‍य-सतैढ़।। रघुनाथापत्य‍-उल्लूो।। कौशिक-उल्लूर।। गिरीश्व‍रापत्यल-सतैढ़।। वास्तुथ सुत ऋषि-सतैढ़ सम्प्र ति-फरकीया शिवादित्याभपत्य्-रतवाल मतहनी।। हरादित्याापत्य -बलिवास।। श्री करापत्य--ननौर।। शुचिकरापत्या-जगन्ना।थपूर हल्लैयश्विर-रूद्रपुर पैकटोल।। केशब बागे बसुन्धतर-नरघोघ।। रामदेवापत्य -सिंडोआ।। कामदेवापत्यव-डींगरी गयपाणि सन्त्ति-गौर वोड़ा।। अथ जजिबाल ग्राम-भासे सन्तेति वलिया।। रातु-दिगउन्ध्।। कान्हौ सन्त ति गोविन्दा-भड़ाम।। सोम सन्त‍ति-नाहस।। सुपन वासू-देउथि।। नारायण पुराई-ब्रह्मपुर।। मिश्र रामापत्यल-अचौवेढ़ी।। शु‍चिकरा पत्यन- बलिया ब्रह्मपुर।। छीतू पारू-पीलखा।। शिवाई-महूलिया जहरौली।। ईश्विर नारू-नोहड़।। श्रीधरापत्यी-दिमन्द।रा-एते जजिवाल।। ग्राम अथ खण्ड‍बला ग्राम ठ. हराई सन्‍‍तति-भखराइन।। सोमेश्वचरापत्यश-बुसवन कछुवा समेत।। ठ. अनन्त् हरि-लखनौर।। भोगीश्व्रापत्या गोपाल सन्तेति-बथई-हरड़ी।। गदाधरापत्यर-पौराम।। रत्नाकरापत्य‍-हलधर तेतरिया हरडी खण्डाबला।। ठ. दूबे सन्तरति भौर।। लाखूमहिपति-बेहट यमुगाम।। योगीश्व।रापत्यन-सोन्दूपुर सरपरब कुरहनी वासी डीह खण्डेबला।। शुभदत्तापत्यत-देशुआल।। झाझू सन्तुति-रैयाम गुरदी सोनकहमेरी।। वास्तुय, वागू, हिरू-देउरी गोपालापत्य -गढ़।। देने सन्ताति-चनुआरी।। पक्षधरपत्यग-तेतरिया।। दिनकरापत्यग-पौराम, बथपी बिहारी-उभय गोराढ़ी-साधु सन्त्ति-बथयी।। लक्ष्‍मीपति सन्तगति-खरसा गणेइवरापत्यर-गणेश्वहरापत्य।-गुलदी।। हल्ले।श्विरापत्यन बेलारी।। जीवेश्वणरापत्यस-अलय।।
(२) ''अ''
सोमकंठ-सरपरब।। रबि सन्ताति-गौर ब्रह्मपुर।। जयकर सन्तलति-सजनी।। भासे-डीह।। देवेश्वयरापत्य्-देशुआल।। पक्षीश्व।रापत्यद-यमुगाम।। गिरीश्व-रा-मत्य२-देशुआल विन्‍ध्येयश्वलरापत्य -वैकुण्ठ पुर।। शितिकंठ सन्त-ति-खुट्टी ।। रत्ननेश्वकरापत्युगुलदी।। अथ गंगोलीग्राम-महामहो सुपट सन्त‍ति-गोम कटमा।। होरे सन्तकति-बिसपी।। हारू सन्तंति- देशुआल।। हरि सन्त्ति-डुमरा।। दिवाकरापत्य्-दिगउन्धू।। गौरीश्वशर सन्तुति जगनाथापत्यि-धर्मपुर।। कुमर-गंगोली वासी।। कमलपाणि-वैगनी, वड़ग्राम।। डालू सन्‍‍तति-सकुरी।। गयन सन्तलति-खरसौनी ।। एते गंगोली ग्राम।। अपथपबौली ग्राम-रवि सन्त-ति-बिरौलि।। उदयकरसन्तुति-सपता देशुआल।। महिपति सन्तुति-कोशीपार डुमराही।। हरिपाणि सन्त।ति-गोधनपुर।। लक्ष्मीतदत्तापत्यी-गोनोली।। नारू सन्ताति भतौनी डहुआ।। रूद सन्‍‍तति-बछौनी।। रूद सुत पाठक भीम-भीरडोआ।। जागू सन्त ति-रयपुरा।। विशो सन्ततति-चणौर।। बासु गौरि सन्‍‍तति-महरैल।। केशव गोविन्दाोपत्य।-राजे।। दामोदरापत्यय-राजे।। शिवदत्तापत्य‍-बढि़याम।। गोगे सन्तवति-सहुड़ी।। यशोधरापत्यद-मेयाम।। दामू सन्ततति-अम्माढ।। पुण्यावकरपत्यद: पैकटोल पनिहथ।। उदयी सन्तदति-धेनु।। मधुकर रत्नाकर प्रभा कर विभाकरापत्य। जगति।। एते पर्वपल्लीलग्राम।। अथ सोदरपुर ग्राम-ग्रहेश्वतरापत्यग-धउल।। रूद्रेश्वलरापत्य।-विरपुर।। धीरेश्वशरापत्यय सुन्द र विश्वेरश्व।रापत्य् भवे माधव-हसौली।। रामापत्य।-रमौली।। बाटू-बड़साम।। रूचि बासुदेव-कुसौली।। यटाधरापत्यप-पचही।। गयनापत्य : रोहाड़:’ बहेड़ा।। रति हरि-टाटी।। बास्तुर सन्तपति-तेतरिहार।। रूपे सन्तडति-सिमरवाड़।। बसाउनापत्या-कन्हौाली।। कामेश्वयर सुरेश्वोर राम नाथा पत्यड-भौआल।।
(३)
नाथापत्य)-भौआल।। कान्हा।पत्यय-सुखेत।। त्रिपुरे-अकडीहा।। रतिनाथापत्यू डालू-कटका।। बाटू सुत हलधर श्रीधर-केउँटगामा।। सुधाकरा पत्य -गौर।। म. म. उ. जीवनाथापत्यम-दिगउन्धि।। म. म. उ. भवनाथ प्र. अयाचीसुत म.म.उ. शंकर महो महादेव महो मासे महोदासे सन्तरति सरिसव अपरा भवनाथ प्र. अचाचीसुत शम्भुकनाथ रूद्रनाथापत्यि-बालि।। महामहो देवनाथापत्य.-दिगउन्धो।। महो रघुनाथापत्या-रैयाम।। जोर सन्त.ति-विठौली मिसरौली गोपीनाथापत्य‍- मानी, जगौर।। म. म. उ. जीवश्वरर सुत गणपति हरपति-महिया।। लोकनाथापत्यच-माझियाम खोरि। हरदत्त माधवापत्यउ रोहाड़ सुहथरि।। देवे सन्ताति-महिया।। एते सोदरपुर ग्राम।। अथ गंगोरग्राम—बीनू वासू कुरूम भौआल केशवापत्यम-अहियारी-पोनद।। सनाथ सन्तगति-विरनी वासी।। भोरे सन्तकति महिन्द्र पुर।। विठू कादि बेकक।।
अय पल्ली। ग्राम-हलधर सन्तमति-बनाइनि।। महामहो उँमापति-समौलि, वारी, जरहटिया।। रूपनाथ सन्तभति गिरपति-समौलि’ पशुपति-समौलि।। म. म. उ.।। रघुनाथापत्य्: दड़मपुरा नरहरि, रघुपति सन्ताति-समौलि।। देवधरापत्य - कछरा, देउरी।। गांगु सन्तरति-देउरी।। दिवाकरापत्यौ-देउरी, सकुरी, मोहरी-कटैया।। घोटक रवि सन्ततति-कटैया।। ग्रहेश्ववरापत्यू: कछरा।। रामकरापत्यो-भालय।। नितिकरापत्यर-राजेमतिश्व्रापत्य्-सिम्भुकनाम।। कान्हा पत्यह-पड़ौलि।। विरमिश्रापत्य‍-ततैल।। रामदत्त सुत केशव सन्त‍ति-कान्हा-हाटी।। महाई सन्त।ति-फूलदाहा माधवापत्य।-दिवड़ा।। दूबे सन्तिति-बेहरा।। नरसिंहापत्यर हरिपुर।। मुरा‍री सन्ताति-मुराजपुर।। भोगीश्व र राजेश्व रापत्यी पुरे सन्ततति-अलयी।। वंशधरापत्यो-अलय।। गोविन्दाक पत्यन-रैयाम।। कीठो सन्त।ति राम सन्ततति वाटू सन्त ति-नंगवाल।। प्रभाकरापत्यि-पर्जुआरि।। हिताई सन्तोति-विरुपाक्षापत्य् नकेसुता-बैकुंठपुर।। हारू सन्तंति-नैकंधा।। कविराज
(४) ''आ''
सन्त४ति-मछैटा।। सिंहेश्ववरापत्यत-ननौर।। मित्रकरापत्यू-ननौर-राजखंड, पाली।। जयकरापत्य--कुसमाल, पिण्डानरूछ, बारहता, रताहास पाली कछरा माधवा।। पत्यय गौरीश्व।रापत्यु अहियारी, टूपामारी।। गणपति, गांगु सन्तजति-अहियारी।। यशु, डगरू सन्तिति-कुरूम।। बागू सन्ताति-रोहाल, कटैया।। गोविन्दा। पत्यौ हचलू सुत दिवाकरा पत्यू-सुदई, पनिहथ।। होराइ सन्त।ति-अडि़यारी।। रूद्रेश्वौरा पत्यु-भड़गामा। बाटू सन्तदति-सन्द।लाही, पाली पाली, विशानन्द। पत्यव-ब्रह्मपुर।। थेतनि सन्तसति-जलकौर पाली।। चन्दौात पाली दुर्गादित्यर पत्यर-महिषी।। देवादित्यडपत्यत-बिहार, महिषी समेत।। रतनू प्रoरत्नादित्यप पत्या-महिषी।। रत्नाकरापत्यय-यशारी।। ततो धोधनि सन्त ति-यशरि।। विशो, श्रीकर, शुचिकरापत्य -पुरोही।। जीवे सन्तिति-मोनि।। बाढ़न सन्त।ती आसी।। सुधाधरापत्यय मांगुसन्तपति-मोनी।। भवदत्तापत्य -पुरोही।। (१००/०५) शुभंकरा पत्यं- जमदौली।। पाँथू सन्तजति-परसौनी, जरहटिया, सकुरी।। कुसमाकर सन्त।ति-जमदौली।। यटाघरा पत्य -सकुरी।। जीवधर, वंशीधरापत्यम-सकुरी।। बुद्धिधरा पत्यट-ततैल।। कान्हाकपत्यत-अलय, सकुरी।। इनसन्ताति सकुरी।। मुरारी सन्त ति रामापत्यय-महिन्द्र वाड़।। विशो सन्तशति रूद्रेश्व्रापत्य -कोलहट्टा।। गणेश्वतर नन्दी्श्वडरापत्यष-महिन्द्र वाड़।। गोविन्दा-यत्यर= हरिपुर।। विरेश्व्र नरसिंहापत्यल-राढ़ी श्रीधरापत्य् बेलउँच राढ़ी।। गुणीश्व।रापत्य -कोइलख।। ग्रहेश्व्रापत्यी चहुँटा।। शोपालापत्य़-समैया।। हरिपाणि सन्त‍ति-समैया।। बाछे सन्तशति होरेश्वीर मतिश्व।र मंगरौनी।। बाटू सन्ताति-कटउना।। जसू, रातू सन्त‍ति-सकुरी।। गणपति सन्तबति भगवसन्ततति-पचाढ़ी।। गुणाकरापत्या-बरेहता सोन्दिवाड़।। पुरादित्यात पत्य -मृगस्थिली एते पल्लीट ग्राम
(५)
हरड़ी।। धनेश्व्र-मझियाम, कनईल, लोहना समेत।। लाखू सन्त ति-कनइल।। चाण सन्त ति रतिश्व र-छामू।। रामकर कृष्णाोकर-थुगाम वासी।। भोगे सन्त ति शंकर गुदे-दिवड़ा।। दूबे-जरहटिया।। देवे सन्तेति-रहड़ा।। गोढ़े-रहड़ा।। गोन्दतन चाण-सरिसव।। पुरोहित गोपाल सन्तदति मारू-वरूआड़ सुपे संखवाड।। श्रीकर-पेकटोल।। गौरीश्विरतेकुना।। मिश्र भगव-पुरामनिहरा।। चक्रेश्वोर सन्त।ति-दहुड़ा करूहरा। देहरि-ततैल।। सोम-ततैल।। सान्हि सन्‍‍तति- गोधनपुर।। देवे सन्तेति-कादिकापूर। (ताई-तत्रेव ।। ।। गोना सकराढ़ी-थितिकरापत्यत-आडू.गावासी-मझियाम समेत।। बुधौरा सकराढ़ी, दूबा-सकराढ़ी अन्हातर बरगामा समेत।। एते सकराढ़ी ग्राम।। अथ दरिहरा ग्राम-त्रिपुरारि सन्ताति-सिंहाश्रम।। हरिकर बु‍द्धिकर रूपनादि विजनपुर।। यशस्प्ति सन्तरति गणपति भड़ैली।। गुणपति सन्तिति-पठोङगी)।। विद्यापति-पुडरीक-मछदी। केशव-अमरावती। शिरू-कुरूम।। सोने सन्तगति भौआल।। शिव-यमुगाम।। गुणाकर पद्मकर मधुकरपट्टो। प्रज्ञाकरापत्यप-कुसुमार-वड़गाम।। मित्रकरापत्यप-जरहटिआ।। प्रसाद गौरीश्वकरापत्यक-भरउड़ा सन्हरवाल समेत।। दिवाकरापत्य्-अलई।। दिनकरापत्या सोनतौला।। रतिशर्म्मा्पत्यव-सकुरी।। भवशर्म्माापत्यल-ब्रह्मपुर।। यटाधर-ब्रह्मपुर।। शशिधरापत्यम-पनिहारी।। बागू गांगू तरहट।। गोविन्दत-कान्हम-पचही।। नारू-यशराजपुर।। बाटू-ब्रह्मपुर।। इन्द्रवपति हरिनगर (आग्नेमय)। झोंटपाली दरिहरा सिमसिम कोइलख। विश्वतनाथापत्यम महिसान कोइलख समेत।। विधुपति-तत्रैव।। होरे उराढ़ वासी।। गांगू-कछरा।। रघुपति सेघ कठरा।। कान्हत-कटैया जाटू सरहरावासी कृष्णगपति गुणीश्वघर: फूलमति।। सुन्द।र गांगू-तंत्रैव।। मतीश्व रापत्यि-सुन्द रअलई समेत।। सुरपति-गोलहटी, अलय समेत।। गिरीश्वगरापत्य्-उडिसम।। पण्डो्लि दरिहरा-हरिकर सन्तसति सिहौली।। शंकरपरनामक गोढ़े-नवहथ।। कान्हाश पत्यड-नवहथ। आसो-चिलकौरि।। भादू सन्त ति-ततैल, तेतरिया, सिमरि।।
(६) ''उ''
कनसम।। गोढि़ सन्त ति-बढि़याम। सुपन सन्तरति-गांगू भिठ़ीट्टी।। विशो-तत्रैव।। हिरू सावे-दीघीया।। धीरेश्व़र सन्तिति-तारडीह, जलकौर-दरिहरा। मिश्र कान्हागपत्या-मतउना।। गंगेश्व र सन्तसति मिश्र दुर्गादित्याटपत्यू-चडुआल।। देवधरापत्यत।। अग्निहोत्रिक महामहोहरि सन्तेति-नेतवाड़।। नारू सुत रूचि-महुआल।। विभाकरापत्यि-सिंधिया।। प्रभाकर सुत जुधे-पटसा।। नोने-जगवाल।। नारू सुत बाटू प्रभृति-अन्दोमली।। गोढि़ सन्ततति-धनकौलि मिश्र हरि सुत चण्डेटश्वगर-चंडगामा।। नारायण-उने।। मिश्र मतिकर-बघोली।। धामू सन्‍‍तति-पोआरी।। शूलपाणि-रतौली नीलकंठ-पोखरिया रूपन-रतौली।। खांतर-बड़गाम।। बासू सन्तआति-बाली मुनिप्रo विरश्वारापत्यर दिवाकर-राजनपूरा।। रविकर-छत्रनछ राजनपुरा, सरिसब समेत।। गुणाकर सिढि़बाला।। प्रसिढि़वाल।। हरिकर-जरहटिया, ततैल समेत।। ब्रह्मेश्वररापत्य। रत्नाकरापत्यस-पंत्र्चारी।। विश्वररूपसन्त‍ति-पनिहारी।। शूलपाणिभ्राता नीलकंठ-बोथरिया।। रूपन सुत भोग गिरी-रतोली।। यवेश्वतर-जरहटिया-ब्रहमेश्वरर तत्रैव।। एते दरिहरा ग्राम।। अथ माण्डेर ग्राम-गढ़ माण्डयर कामेश्वररापत्यै-बथया।। महत्तक जोर सन्तरति-बघांत।। सद. भवादित्प‍त्यम-कनैल, मुठौली समेत।। दिवाकरापत्यत- जोंकी, मढि झमना।। हरदत्त सन्ततति-खनतिया।। गुणाकर, जयकर-खनतिया।। माधवापत्य -अरडिया।। रति, डालू-भौआल, दोलमानपुर।। बेगुडीहा।। खांतू। ठाकुर, सरवाई, केउट्रै सन्‍तति-भौआल।। गदाई-दोलमानपुर-केशवापत्यर-असमाँ।। कानहापत्य -आसमा।। सूपे, विभू-कटमा विभू, भानुकर पिलरवा।। कविराज शुभंकरापत्यय-कटमा।। वागीश्वणरापत्या-महिषी, गांगे।। रूपधरा पत्यक=मङत्र्रौनी।। रविदत्तापत्यक विशो-देउरी।।
(७)
हरिकर-विजहरा।। खांत-जरहटिया।। हरि-मङरौना।। होरे-केउँट गामा।। सुधाकर-वारी।। शुभंकर-सकुरी।। पशुपति सन्ताति गुणपति-ओकी।। (१८/०९) (१८/०९) शिवपति इन्द्रुपति-रजौर। कृष्णधपति-पतौनी।। रघुपति-(१८/०३) जगौरा।। प्रजापति-अमरावती।। छीतर- जगौर।। आड़नि सन्त१ति कुलपति कटैया।। नरपति-दहुला।। रविपति-कटका।। महादेव-सिर खडि़या (श्रीखंड)।। रतिपति-(१८/०३)-सिहौलि)। दूबे-दुबौली।। पाँखू-बिठुआला।। धनपत्या्दि सरहद।। विधूपति-पतनुका।। सुरपति, रतन-कनसम।। सोम-बेहट।। भवे, महेश-कटैया।। गुणीश्वरर-कटाई।। पीताम्ब।रा पत्य--कटाई, जमुआल।। देवनाथा पत्य् मिश्र नन्दीट सन्तमति-बेहटा।। जीवेश्व रापत्यि-ओंराम।। सिंगाई-ननौरा।। दुगाई-तेतरिहार।। नगाई-कोइलख।। बागीश्वपरापत्यई-सकुरी।। रूचिकरापत्य शीरू-जरहटिया, मकुरी।। लक्षमीकांतापत्यी-त्रिपुरौली।। हरिकान्ताुपत्या दहिला।। उमाकन्तार पत्यी ब्रहम्पुयर सुगन्धप सन्तनति-कनसी।। महेश्व्रापत्यक मझौली।। गुणे मिश्रापत्यर-थुबे, खरका ।। सोरि मिश्रापत्य।-ब्रहमपुर।। गयन मिश्रा पत्यत, वीरमिश्रापत्यर-वारी सकुरी।। हरिशर्म्मारपत्या सुधाकरादि-मृगस्थ ली थेघ मिश्रापत्यर-अन्दौ ली।। सुरेश्व्रापत्यत। ग्रहेश्व-रापत्यर-कटउना।।हरि मिश्रापत्यत-कटउना।। ऋषि मिश्रापत्य--बेलउँजा।। यति मिश्रापत्य‍-कटउना ।। कीर्तू मिश्रापत्यर मतीश्वउरापत्यत-गोआरी।। गिरीश्वीरा पखत्या-मिश्ररौली।। हरे मिश्रापत्यर-खयरा ।। बाछेमिश्रापत्यय-हरखौली।। हेलन, नरदेव-लेखद्विया।। शिवाई सन्तिति-वलियास, धयपुरा।।
सर्वानन्दआ-दलवय, सकुरी।। दलवय स्थित-असगन्धी्।। चन्द्रदकरापत्यव-कोवड़ा।। कुलधर, रामकरापत्य्-दिपेती, बेतावड़ी।। चोथू मोथु-परिहार गोआरी समेत गोपाल सज्ज़न-ब्रह्मपुर, जगतपुर।। मित्रकरापत्यु, रूपनापत्यर-महिषी, सकुड़ी ।। सुथवय सन्तमति-कन पोरवरि, जहरौली।। रतिधरशुमे-कनपोरवरितरौनी।। हरि सन्तबति-निकासी, यमुगाम।। एते माण्डूर ग्राम:।।
(८) ''ऊ''
अथ बलियास ग्राम:।। भिखे, चुन्नीप, नितिकारपत्यु-चुइनी।। दूबे सकुरी।। सुरानन्दस-बैकक वासी।। रति सन्त्ति-खड़का।। शिवादित्याौ पत्यन मुराजपुर, ओगही, यमुथरि।। शुभंकरापत्य -ततैल, कमरौली ।। नन्दी् सन्तुति-भौआल, अलय, सतलखा।। सुधाकरापत्यस-जरहटिया।। राम शर्म्मा।पत्य्-जाटू धरौरा।। केशव-यमसम।। शक्ति श्रीधर-सकुरी महिन्द्र पुर समेत।। मद्दु सन्ताति नारायण सिमरी, जालय, खड़का।। महन्थद सन्त‍तिमाड़र शिरू सन्ताति-बिशाढ़ी।। रूद्रादित्याीपत्य -विठौली।। रूचि सन्तरति उदयकरापत्यि-नरसाम।। एते वलियास ग्राम:।।
अथ सतलखा ग्राम: गुणाकर-डोक्ह।रवासी।। विभू सन्त।ति भाष्कमरापत्य।-सतौलि।। दिवाकरापत्यक-सतौलि।। चन्द्रेाश्व्रापत्यत-कञ्जोली।। शंकरापत्यय-सतलरवा लोहटा पत्यस, नन्दी।श्वीरापत्य्, यवेश्व रापत्यक-कछरा।। अथ एकहरा ग्राम:-श्रीकर-तोड़नय।। जाटू सन्तवति-सरहद।। शुभेसन्ताति-मैनी।। सोने सन्त्ति-मण्डटनपुरा लक्षमीकरापत्यी-संग्राम।। रूद सन्त।ति-आसी।। धाम-नरौंध, जमालपुर।। गढकू-कसरउढ़।। बाटू-सिंधाड़ी।। थिते-खड़का ।। मिते-कन्हौ।ली।। गणपति पतउना।। जाने-ओड़ा।। कोचे-रूचौवेलि।। शुचिकरापत्यौ- मुराजपुर।। चित्रेश्वटरपत्ये-नरौंछ।। एते एकहरा ग्राम।। अथ विल्वगपंचक (बेलउँच) ग्राम: धर्मादित्यावपत्यह-सिसौनी ।। रामदत्त हरदत्त, नोना दित्याड सन्तबति- रतिपाड़।। शुधे सन्ततति-सुदई।। शिरू-द्वारम।। गयादित्यािपत्यर-ओगही।। महादित्या कर्म्म्पुर बछौनी समेत।। जीवादित्यथ-उजान।। रूद्रादित्यह-दीप सुदई।। सर्वादित्यौतडि़याड़ी।। देवादित्य -ब्रह्मपुर।। रत्नादित्या-काको।। मित्रादित्यादपत्य नारू-काको वासू-देड़ारिया प्राणादित्यि पत्या हरि, गयन-कन्होहली।। शुपे-कोलहट्टा।। रूकमादित्यी-ओझौली।। केउँदू-सकुरी।। महथू-सकुरी।। चौवेबे सन्तीति-सतलखा।।
(९)
अथ हरिअम ग्राम-लाखू सन्ततति-रखवारी।। केशव-दामू-मंगरौना।। (२५/०७) मांगू-नरसिंह-शिवां।। (१८//०९)-हारू शिवा।। (२७/०५) नरहरिसन्त५ति-वलिराजपुर चाण दिनू-कटमा।। परभू लाखू-आहिल।। रति गुणे-कटमा।। माधव सुत सन्तरति-भच्छी।।। एते हरिअम मूलग्रामा।। अथ टंकवालग्राम् कविराज लक्ष्मीापाणि-नीमा।। सुरेश्वूरापत्यर, दामोदरापत्यर-पटनिया गंगोली।। रवि शर्मा खंग लक्ष्मीच शर्म्भार-ब्रहमपुर।। पतरू, शीरू-पटनियाँ पोखरौनी भौर, सकुरी।। जागे सन्त‍ति-रतनपुरा।। महाई सन्तूति-परिहार।। देवदत्तापत्य।-पीलखवाड़।। रविदत्तापत्यर-बहेड़ा।। पाँखूसन्तपति-सिरखंडिया (श्रीखंड)।। सुपन, मारू सन्त्ति-नरधोध।। हराई, शुचिकर, प्रीतकरापत्य‍-अकुसी।। हरिव्रह्म- पोराम।। दामोदरपत्यध-बेहटा।। उँमापति सन्‍तति-ततैल।। एते तंकवाल ग्रामा:।। अथ घोसोतग्राम: रतिकान्ह‍-पचही।। रूचिकरापत्या-नगवाड़।। रूद सन्त।ति-यमुथरि।। रूद सन्तनति-गन्ध।राइनि।। गणपति सन्तडति-घनिसमा।। कृष्णुपति सन्तनति-खगरी।। पृथ्वीरघरापत्य्-सकुरी।। रूद्र चन्द्र।-डीह।। एते घोसोत ग्रामा:।।
अथ करम्बथहा ग्राम इन्द्र।नाथा पत्यह कोईलख।। शोरिनाथापत्यड-दीघही।। रामशर्म्मािपत्यर-ब्रह्मपुर।। रतिकरापत्य।-मझियामा बुद्धिकरैव।। बुद्धिकरापत्यो सन्तमति कान्हा पत्यम ककरौड़।। हचलू सन्ताति-कनपोखरि।। गणेश्व‍रापत्यह-केडरहम।। लान्हीक सन्त ति-गोढि़-रौतालवासी।। सदु-रूचि सन्त ति हरदत्तापत्यह-घनकौलि।। नितिकरापत्यह-बछांत।। नोने सन्तवति-वेला।। लान्हि सन्तयति मुरदी।। सादू सन्तनति-ककरौड़।। मांगू सन्त।ति-सोन, कोलखू, मघेता समेत।। मधुकरापत्यस-दोलमानपुर।। सदुo गिरीश्वणर सन्तनति नरसिंहापत्यत नडुआर।। श्रीवत्सर सन्ताति-बेहट।। सदुo केशव-सिरखंडि़या (श्रीखंड)।। वराह सन्तसति-तरौनी।। रामापत्यन-तरौनी।। कान्हर, श्रीधर-तरौनी।। रघुदत्त रूचिदत्त-रूचौवेलि।। सदुपाध्या‍य
(१०) ''इ''
माधवापत्‍य-मझौरा।। सदु. रामापत्यश-झंझारपुर।। गुणीश्वचरापत्यव-झंझारपुर।। सदुo भवेशवरापत्यट-अनलपुर।। हरिवंशापत्यश-मुजौनिया।। शिववंशापत्यन-रोहाड़।। धूर्त्तराज म.म.उ. गोनू सन्त्ति-पिण्डोचखडि़।। एते करम्बढहा ग्राम:।। अथ बुधवाल ग्राम:।। रविकरापत्यश-खड़रख सुरसर समेत ।। सुपे सन्तगति-ब्रहमपुर।। राम चाण-मझियाम।। ढोढ़े-बेलसाम।। डगरू-सतलखा।। कान्हा।पत्यर-वेलसाम।। दूबे, हरिकर-हरिना।। दामोदर-सकुरी।। राम दिनू-सुन्दारवाल।। गंगादित्यम विकम-सेतरी।। सदुo भानुसुत गणेश्वसरापत्य‍-परियाम।। गुणीश्व।रापत्य। उजान।। कोने-पीलखा।। गंगेश्वनर-मलिछाम।। रूचिकर रतिकर-गंगौरा।। महेश्व।र-फरहरा।। गौरीश्वेर-मदिनपुर।। विशो सुधाकर-डुमरी।। सूर्यकर सन्तसति-सिउरी।। ग्रहेश्वदर-महिषी।। भोगीश्वमर-चिलकौलि।। बासू-बोधाराम।। उदयकर-आड़ी।। पाँथे धरमू-मुठौली।। कान्हािपत्यी-बुधवाल।। जगन्ना।थापत्य।-सिंधिया।। एते वुधवाल ग्राम।। अथ सकौना ग्राम-वाटन सन्त।ति- सिंधिया।। हरिश्वँरपत्य।-दिवड़ा।। सोमेश्व्रापत्यन-बघांत।। बाबू सन्तौति- डीहा।। रति’ गोपाल दिनपति-तरौनी।। रूद सन्ततति-जगन्ना।थपुर।। गुणे-महिपति-सरिरम।। शुचिनाथपत्यल परसा।। गुणे भासे-ततैल।। एते सकौना ग्राम: अथ तिसउँत ग्राम:- पण्डित सुपाई सन्तसति-तरौनी तरौनी।। रघुपति-पतउना।। जीउँसर सन्त-ति-कुआ।। इतितिसोग्राम अथफनन्द‍ह ग्राम:श्रीकरापत्यर-बथैया।। कुसुमाकर, मधुकर, किठो सन्त ति, विठो ब्रहनपुर।। हाठू-चाण।। बसौनी-ब्रह्मपुर ।। सुखानन्द- गुणे-सिसौनी गांगू-सकुरी।। सदुo गोंढि़-खनाम।। मतीश्व र, पाँखू-चोपता।। शंकर-खयरा।। महेश्व र-डीहा सोम गोम माधव केशव-भटगामा।। विरेश्व।रापत्य- सिंहवाड़, सिन्हुगवार।। लक्ष्मी् सेवे-सकुरी।। भवाईरूद-वोरवाड़ी, भटुआल, दरिहरा, सिमरवाड़, मुजौना समेत।। एतेफनन्द-ह राम:।।
(११)
अथ अलय ग्राम।। बाढ़ अलय, उसरौली, बोड़वाड़ी, सुसँला, गोधोलीच।। शंकरापत्य,-गोधनपुर सिंधिया समेत।। श्रीकरापत्य।-इंजरा।। हेलू सन्तपति-सुखेत मिश्र (मिमांशक) हरि देवधरापत्यी-सिंघिया।। बासू सन्तलति: जरहटिया बाढ़ वासी। रविशर्म्मत-जरहटिया।। धारू सन्तयति-बेहट।। शिरू-धर्मडिहा, कादिपूरा गोविन्दम सन्तजति-बेहट।। म.म.उ. गदाघर-उसरौली।। परभू वुद्धिकर-बैगनी।। रत्नधर सन्तजति भवदत्त-भटपूरा।। शिवदत्त-अजन्ता ।। मिश्रा (मिमांशक) सुधाधरपत्यि उसरौली।। लक्ष्मीदधरापत्यग हलधर सन्तौति-यमुगाम।। शशिधर, रघु, जाटू-अलयी।। यवेश्वरर-अलयी।। गंगाधरापत्यी-यमुगाम।। मिश्र (मिमांशक) लाखू भूड़ी गणेश्वूर-परमगढ़।। सिधू-वाड़ेवन।। दोदण्डय अलयी लोआमवासी।। जसाई-डीहा।। रूद-खड़हर।। रमाई-राजे वासी विश्वेयश्वोर मतिश्व र-उसरौली।। वेद सन्त‍ति-मलंगिया नान्यापुर अलई, सिमरी, रोहुआसमेत गंगुआल बाथ राजपुर वासी।। किर्तिधरापत्यर-सकुरी अथ बभनियाम ग्राम जयकरापत्या-कड़रायिनि।। सुधाकरापत्यि कड़रायिनि, मुराजपुर।। गोनन-कटमा गंगोली बेकक समेत। कोठों कटमा।। साठू विशादी दोलमानपूर।। रूद-गंगोली।। कुशल गुणिया-भटगामाजालय समेत एते बभनियाम ग्राम:।।
अथ खौआल ग्राम: श्रीकरापत्य -महनौरा।। रतिकर सुधाकरापत्यल-महुआ।। चन्द्रलकरापत्यक: महुआ।। रूचिकरापत्यल-महुआ महिन्द्रनपुर।। स्थितिकरापत्य।: महिन्द्र पुर दिवाकरापत्यि-कोवोली।। हरिकरापत्यग-महुआ।। आदावन-परसौनी।। (बाछे दोढ़े सन्त ति-रोहुआ।। वेणी सन्तआति: रोहुआ।। उँमापति) (१६/०७) सन्त ति-नाहस ।। विश्वतनाथापत्यह आहिल।। बुद्धिनाथ रूचिनाथापत्यस-खड़ीक।। रघुनाथापत्यस-द्वारम।। विष्णु। सन्त‍ति: द्वारम।। नोने जगन्‍नाथापत्य‍-वुसवन।। राम मुरारी शुक सन्त‍ति-पण्डोतली।।
(१२) ''ई''
बाटू सन्त्ति-ब्रह्ममपुर तिरहर मौडु।। साधुकरापत्य -दडि़मा।। हरानन्द्, सन्त ति-अहियारी।। भवादित्यारपत्यश-नाहस देशुआल।। पॉंखू-बेहटा।। भवे सन्त ति धर्मकरापत्या-देशुआल।। डालू सन्तुति-दडि़मा।। दामोदरा पत्यभ-तरहट बह्ममपुर।। राजनापत्या-यगुआल।। प्रितिकरापत्य‍-पचाडीह (पचाढ़ी।। पतौना खौआल दिवाकरापत्यप-घुघुआ।। भवादित्यािपत्यय-ककरौड़ खंगरैढा समेत।। बैद्यनाथ प्रजाकारक रघुनाथा कामदेव-मौनी, परसौनी।। गोपालापत्यप कृष्णामपत्य।-कुमरि, खेलई।। शशिधरापत्य नरसिंहापत्यस-बोड़वाड़ी कोकडीह, छतौनिया।। दामोदरापत्यण-कोकडीह।। नयादित्या।पत्यश-बेजौली।। द्वारि सन्तछति जयादित्यापपत्यन = सुखेत, सर्वसीमा।। शुचिकरापत्यन-दिगउन्ध ।। आड़ू सन्तयति रघुनाथापत्य‍-मुराजपुर ब्रह्मपुर।। जीवेश्वहरापत्यत-दिगुम्धब।। भवेसन्ततति-भिट्टी, सतैढ़, बेहट।। दूबे-सन्तयति-ब्रह्मपुर।। हेलु सन्तमति-सतैढ़ रविकर सन्ततति तत्रैव।। प्रसाद मधुकर सन्तसति बेहटा।। दिवाकरापत्य् पिथनपुरा।। गंगेश्व‍रापत्य।-कुरमा, लोहपुर।। लम्बोहदर सन्तनति-कुरमा।। नाइ सन्त़ति-पिथनपूरा।। राजपण्डित सह कुरूमा।। रामकर सन्ताति भिट्ठी खंगरैठा, गनाम।। आङनि सन्तमति-सौराठ।। मति गहाई, केउँदू सन्त।ति-सिम्वनरवाड़।। एते खौआल ग्राम:।।
अथ संकराढी ग्राम:-महामहोकारू सन्‍तति जगद्धर गोविन्दा सकुरी।। प्रितिकर-कादिगामा।। शुभे सन्तनति-अलय महामहो हरिहरापत्य -सुन्दतरौली गोपालपुर।। जयादित्यागपत्यक-भलुनी सरावय।। परमेश्वयर-नेयाम।। सदु सुपे-हरड़ी।। रामधरापत्या-अलय।। हरिशर्म्मम सन्त-ति-सिधपमुरहदी।। रेकोरा संकराढ़ी-होरे-चांड़ो-परहट।। सोम-गोम-शक्तिरायपुर।। हरिश्विर-सकराढ़ी वासी।। जीवेश्वदरापत्य‍-बेला आधगाउ।। गयन द्वारिकादि।।
(१३) विशो, रातू सन्तलति असौली
नोने विभू सिंधिया-गढ़ बेलउँच।। सुपन कुनौली।। कौशिक-कुसौली।। लक्षमीपाणि-सुशारी।। पाँथू-देयरही।। एते बेलउँचग्राम:।। अथर नरउनग्राम: बेलमोहन नरउन यटाधरापत्या-मदनपुर।। रातूसन्तबति-करियन।। गर्व्वे श्वररापत्यँ: सिंधिया।। डालू सन्तौति रूचिकर: मलिछाम।। चन्द्रहकर टुने सन्त्ति-सुल्हनी।। विशोसन्तनति-त्रिपुरौली।। हेलूसन्ततति भखरौली।। दिवाकरा पत्यत: सुरसर, कवयी।। दिनकरापत्यु-पुडे।। खांतू कोने-वत्सकवाल।। शक्तिरायपुर नाउन-दामोदरापत्य्-जरहटिया। मुरारी=तेघरा।। योगीश्व रापत्या-ओझोलि कसियाम।। जगद्धरापत्यर-वोडि़याल।। चक्रेश्व।रापत्यग-शक्तिरायपुर।। नोने सन्तीति-मलंगिया, करहिया, पंचरूखी।। होरे सन्तरति नयूगामा।। कामेश्वररापत्य। चकौती भवेश्वारापत्यौ नयगामा भरवरौलीसमेत।। एते नरउन ग्राम।। ।।अथ परिचोभ ग्राम :- मधुकरापत्या = तरौनी झौआ, पद्मपुर ।। शिवपति, गुणेश्वपरपरा सुल्हकनी। देहरिसन्नाति = कनौती तरौनी भवेश्वररा (१४ से) मैलाम।। जौन सन्त ति-आहिल।। यशु आदितू डीहाआहिल।। वावू पाठकादि-भैलाम, कटउना विसपी समेत।। कामेश्वलरापत्यर पौनी, सन्दियाल।। देहरिसन्त्ति-कनौती, तरौनी, लान्हूटसन्तकति-उल्लू्।। जगन्नारथापत्यन हरदत्त-खड़का, वगड़ा बयना समेत।। आङनिसुत पदमादित्या पत्या-मंगनी, सिरखडि़या, महालठी, लोही, चकरहट, कर्नमान तनकी समेत।। हरिनाथापत्यर मखनाहा, कत्र्जोली।। चण्डे श्व रापत्यी हरिवंश सुत रत्नाकरायपत्यथ-बथैया ।। चक्रेश्वतर-कुरमा।। बाटू सन्त ति-चक्रहृदा, सिड़ली बासी।। विरपुर पनिचोभ-रातू सन्तेति-सुन्दुरवाल।। हारू सन्तनति करियन।। वास्तुव सन्तभति-भिट्ठी।। महेश्व रापत्यू-देशुआल।। दिनकर मधुकरापत्यस-जरहटिया ।। रामेश्वनरसन्त।ति चन्द्ररकरापत्य -अलदाश।। विर सन्‍‍तति केशवापत्यय-भटौर, शहजादपुर, वलिया समेत।। वासुदेव सन्त।ति ददरी।। सोनेसन्तिति-ब्रहमौलि।। धराई सन्‍‍तति-अमरावती-रातू सन्त।ति-करहि।या, उसरौली आदित्यौडीह।। हरिश्वहरापत्यप-डीहा।। सोमेश्व।र-बधांतडीह।। रधु: रामपुर डीहा रवि गोपाल-तरौनी।। हरिशर्म्मायपत्यी-महुआ।। बाटनापत्य।-तरौनी, बैगनी।। रूचिशर्म्मान-जगन्नापथ, भटिरभ।। शुचिनाथापत्यब-ततैल ।। शशिधर-ब्रह्मपुर नेहरा, भवनाथापत्या पुरसौली।। देवादित्याीपत्य -पुरूषौली।। ऐते पनिचोभ ग्राम:।। अथ कुजौली ग्राम:-गोपाल सन्तवति-हरिहर यशोधर-बेहटा।। सुपन, नाँथू , पाँथू लक्ष्मीसकर-भरवरौली।। जीवे, जोर-मलंगिया।। मेधाकर-वनकुजौली।। रातू सिम्मुलनाम कन्ध।राइन सुरपति वड़साम ।। गणपति-दिगउन्धन।। लक्ष्मी्पति-महिन्द्र वाड़।। चण्डे श्वलरहरि-दिगउन्दय साने-लोड़ाम, महोखरि।। विष्णु कर-परसौनी।। रूपन-कन्धारानि।। सोम-लोआम।। राजूसन्तरति सुधाकर-सरावय।। लक्ष्मी।कर सुत प्रज्ञाकर अमृतकर-वेजौली। देवादित्यत-दिशौडि़।। चन्द्र करापत्यु-खयरा।। प्रितिकर-बेलहवाड़।। वेदडीह कुजौली।। विरेश्वदर-रूदनिग्राम।। भव:बैकक, मल्द-डीहा।। परान्तश सन्तलति-नेत्राम।। ऐते कुजौली।।
(१४) ''१४''
अथ गोत्र पत्र्जी लिखयते।।:-शाण्डिल्ये़ दिर्धोष: सरिसब, महुआ, पर्वपल्लीत (पबौली) खण्ड।बला, गंगोली, यमुगाम, करियन, मोहरि, संझुआल, भडार:।। पण्डोबली जजिवाल, दहिभत, तिलई, माहव. सिम्मुरनाम सिहांश्रम, ससारव: (सोदरपुर) स्त्लित कड़रिया, अल्ला्रि, होईया, समेत तल्हसनपुर, परिसरा, परसंडा, वीरनाम, उत्तमपुर कोदरिया, छतिमन, बरेबा मधवाल, गंगोरश्र, भटौरा, बुधौरा ब्रह्मपुरा कोइयार, केरहिवार, गंगुआलश्चु, धोसियाम, छतौनी, मिगुआल ननौती, तपनपुरश्वा।। इति शाण्डिल्पंा अथ वत्सु गोत्र:-पल्लीं (पाली) हरिअम्बप, तिसुरी, राउढ़ टंकबाल धुसौत, जजुआल, पहद्दी जल्ल्की (जालय) भन्दावाल, कोइयार, केरहिवार, ननौर, डढ़ार प्रथित करमहाबुधवाल, भड़ार लाही, सोइनि सकौना, फनन्देह, मोहरी, बढ़वाल तिसउँत वरूआली पण्डोडलि, बहेराढ़ी, बरैवा, भण्डा रिसम, बभनियाम, उचित, तपनपुरा, बिढुवाल नरवाल, चित्रपल्लीा, जरहटिया, रतवाल, ब्रह्मपुरा सरौनी।। एते वत्स, गोत्र।। अथ कादूयप गोत्र दानशौर्य्य प्रतापैश्र्च प्रसिद्धा यत्र पार्थिवा: ओइनिसा सर्वत: श्रेष्ठार स्वरस्वश धर्म प्रवर्तिका:।। ओइनि, खौआला संकराढ़ी, जगति, दरिहरा, माण्ड्र बलियास, पचाउट, कटाई, सतलखा पण्डुढआ, मानलिछा मेरन्दीर भदुआल: सकल पकलिया बुधवाल, पिभूया मौरि जनक भूतहरी महा काश्यनपे छादनश्चब, थरिया, दोस्तीर, भरेहा, कुसुमालंच, नरवाल, नगुरदहश्र्प ।। एते काश्यणपे गोत्रा:।।
(१५)
अथ पराशरं गोत्र:-नरउन सुरगन सकुरी सुइरी पिहवाल, नदाम महेशरि सकरहोनश्र्च सोइनि तिलै वरेवाचापि।। एतेपराशरगोत्र अथ कात्यातयन गोत्र: कुजौली, ननौती, जल्लाकी, वतिगामश्र्च।। एते कात्याकयन गोत्रा:।। अथ सावर्ण गोत्र: सोन्द पुर, पनिचोभ वरेवा नन्दोचर मेरन्दीव।। अथ अलाम्वुमकाक्ष गोत्र: वक्ष्यातम्प्रएलाम्बु काक्ष कटाई, ब्रह्मपुरा चापि। ।। अथ कौशिक गोत्रे-निखूति अथ कृष्णावत्रयगोत्र: लोहना बुसवन सान्द्रई पोदोनी चo।। अथ गौतम गोत्र:-ब्रह्मपुरा उत्तिमपुर कोइयारं चापि गौतमो।। अथ भारद्वाज गोत्र: एकहरा बेलउँच (विल्वमपंचक) देयामश्रापि कलिगाम भूतहरी गोढ़ार गोधोलिचा।। एते भारद्वाज गोत्रा अथ मौदगल्यउ गोत्र: मौदगल्यैू रतवालो मालिछस्तेथा दीर्घोषोपि काप्य जल्लंकी तत्र वर्त्तते।। एते मोद्गगल्यौग गोत्रा।। अथ वशिष्ठष गोत्र: कौशिल्येत पुनश्चत कोथुआ विष्णु।वृद्धि वाल।। एते वशिष्ठु गोत्रा:।। अथ कौण्डिल्यच गोत्र: एकहटयूविशल्युै पाउन स्पीण गोत्राश्र्च।। एते कौण्डिल्यिगोत्र।। अथ परसातंडी गोत्र-कटाई।।
(१६) रिक्तअ
१७
विशद कुसुम तुष्टाक पुण्ड री कोप विष्टाव धवल वसन वेषा मालतीवद्ध केशा।। शशिधर कर वर्णा शुभ्रजातुङत्रवस्त्राश जयतिजीतसमस्ता भारती वेणु हस्तात।। सरस्व ती महामायै विद्याकमल लोचिनी। विश्वारूप विशालाक्षि विद्यान्देाहि परमेश्वररी।। एकदन्तच महावु‍द्धिः सर्वज्ञोगणनायक: सर्वसिद्धि करोदेवों गौरीपुत्र विनायक: गंगोली सँ बीजी गंगाधर: ए सुतौ वीर (०५/०४) नारायणों। तत्र नारायणसुत: (१८//०२) शूलपाणि। ए सुतौ हाले शॉंईकौ।। थरिया सँकान्हु दौ।। खण्डाबला ग्रामोपार्यक:।। साइँक: शकर्षणा परनामा ए सुता भद्रेश्वोर दामोदर (०५/०६) बैकुण्ठ् नीलकंठ श्रीकंठ ध्याषनकंठा ।। तत्र (०९/०१/) दामोदर एकमावासी बैकुण्ठ सन्त ति पाठक वासी।। नीलकंठ संतति संसारगुरदी वासी।। श्रीकंठ संतति गुरदी, हरड़ी सरपरब, मौर वासिन्यक:।। श्रीकंठसुता श्याकमकंठ हरिकंठ नित्याहनन्दत गंगेश्‍वर देवानन्द हरदत्त हरिकेशा: तत्राद्यो पत्र्चज्येसष्ठं सकराढ़ी सँ डालू सुत . . . दौ पतौनाखौआल सँ गणपति द्दौo अन्योे पतऔना खौआल सँ गणपति दौ।। तत्र गंगेश्वंर सुता हल्ले श्व्र चक्रेश्व र पक्षीश्वपरा: . . . सँ . . . सुत . . . दौ . . . सँ . . . द्दौo हल्ले्श्वऔरो गुरदीवासी।। चक्रेश्वतरौ हड़री वासी।। ए सुतौ पद्मनाम:।। डीहभण्डालरिसम सँ शौरि दौ।। तत्र पद्मनाम सुतौ पुरुषोत्तम: गढ़बेउँच सँ अभिनन्दड दौ।।
१८
पुरुषोत्तम सुतौ ज्ञानपति: माउँबेहट सँ हरिकर सुत बाटू दौ।। ज्ञानपति सुतौ उँमापति सुरपति एकमा बलियास सँ आङनिसुत बाढ़ू दौ।। एकमा वलियाससँबीजी धरणीधर। ए सुता पद्मनाम श्री निधि श्री नाथाः (१५/०४)।। पदमनाभ सुतौ शुक्ल् हरिवंश (०८/०७) हरि शर्म्मतणौ बरेबा सँ पुरुषोत्तम दौ शुक्लहरिवंश सुतौ आङनि जगन्ना‍थौ बाढ़ू अलय सँ वर्द्धमान दौ।। आङनि सुतौ बाढ़ूक: महुआ सँ जगन्नातथ दौ।। बाढू सुता बरूआली सँ देहरि दौ वरूआली मराढ़ सँ बीजी दिवाकर: ए सुतौ बाछ श्रीहर्ष:।। श्री हर्ष सन्तदति मराढ़वासी बाछ सन्‍‍तति बरूआली वासी।। बाछ सुतौ ‘'आवस्थिक’’ चन्द्र‍कर रत्नाकर (१२//०५) मधुकर साधुकर विरेश्वथर धीरेश्वीर गिरीश्व्रा: धनौज सँ जनार्दन दौ।। साधुकर सुतौ धाम: पनिहारी दरिहरा सँ गंगेश्व्र दौ।। अपरौ देहरि: पनिचोभ सँ विध्नेदश्व/र दौ।। सुता दरिहरा सँ गंगेश्व्र दौ।। ठ. सुरपति सुता दूबे लाखू (२७/०१) देहरि महिपतिय (३४/०८): मंगरौनी माण्डतर सँ पीताम्बौर सुत दामू दौ माण्डसर सँ वीजी त्रिनयनभट्ट: ए सुतौ आर्यभट्ट: ए सुतौ उदयभट्ट: ए सुतौ विजयभट्ट ए सुतौ सुलोचनभट (सुनयनभट्ट) ए सुतौ . . . भट्ट ए सुतौ धर्मजटीमिश्र ए सुतौ धाराजटी मिश्र ए सुतौब्रह्मजटी मिश्र ए सुतौ त्रिपुरजटी मिश्र ए सुत विघुजटी मिश्र ए सुतौ अजयसिंह: ए सुतौ विजयसिंह: ए सुतौ . . . ए सुतौ आदिवराह: ए सुतौ महोवराह: ए सुतौ दुर्योधन सिंह: ए सुतौ सोढ़र जयसिंहतर्काचार्यास्त्रस महास्त्र विद्या पारङगत महामहोपाध्यामय: नरसिंह:।।
१९
तर्काचायस्त्र् महास्त्र विद्या पारङगत महामहोपाध्या:य (१०/०६) नरसिंह सुता महामहो निधि (०७//०१)।। शिलपाणि (१६१/०१)।। कुलधरा:।। महामहो निधि सुतौ श्री कुमार पाठक वासी कुलधरै कोड़रावासी शिलपाणि मङगरौनीवासी ए सुतौ महोविभाकर: जजिवाल मातृक:।। ए सुता नारायण चन्द्र कर विश्वे श्वारा: करिअन सँ . . . धर्माधिकरणीक महा महोपाध्या य भरथ दौ।। महामहोपाध्या य नारायण सुता महामहोपाध्या य देवशर्म्म हेलन जगतपुर म.म.उ. नर देवा: आदय: परली पाली सँ जयशर्म्मा दौ अन्यो६ केउँटी राउढ़ सँ धराई दौ।। महामहोउपाō देवशर्म्मे सुता महामहो जगन्नाजथ महांमहोउ. देवनाथ मिश्र (१६/०८) नन्दी मिश्र (१८/०९) गुणे मिश्र स्थितकरा:आद्यो पोखरौनी टंकवाल सँ नरसिंह दौ अपरौ छादन सरिसब सँ देवादित्यह दौ अन्यौन भण्डा रिसम सँ रूचिकर दौ।। महामहोउ जगन्नाहथ सुता सदुपाध्यााय (१९//०५) अमतू सदुपाध्या य (०९/०६) विशो महामहोपाध्यााय बटेशा (१८/०२) गढ़निखूति सँ महामहत्तक विद्याधर दौ मेरन्दीो सँ श्रीधर द्दौ।। अपरौ पीताम्ब/र: चक्रहद पनिचोभ सँ चन्द्र्कर दौ।। पीताम्ब र सुतौ दामू प्रo दामोदर: बेलउँच सँ तीर्थङकर दौ भरेहा सँ विश्वतनाथ दौ दौ (४४/०२) दामू सुता बाढ़ अलय सँ महामहोपाध्याथय रामेश्वसर दौ:।। बाढ़ अलयसँ वीजी पंडित गंगाधर ए सुतौ भरत: ए सुता सीते पदूमवर्द्धमान हाउँका:।। पदूम सुतौ कमलपाणि। ए सुता रतनेश्विर वत्सेदश्वतर यवेश्व र देवेश्व रा: खौआल सँ नयपाणि दौ एकहरी सँ सोने द्दौ वत्से श्‍वर सुतौ (५७//०८) वीरेश्व र महामहोपाध्यासय रामेश्वौरौ आद्य: भाण्डररसँ श्या/मकंठ दौ अन्योी ततैल पण्डु़आ सँ महामहो दिवाकर दौ सोनकरियाम करमहा सँ हरिकेश द्दौo।।
(२०)
महामहोपाध्याोय (६०/०२) रामेश्वौर सुता महो (१८/०१) ग्रहेश्व्र महो लक्ष्मीैधर (५३/०७) महो गंगाधरा: (१६३/०३) मताउन दरिहरा सँ रति दौ।।: मताओन दरिहरा सँ वीजीश्रीकर: ए सुतौ गंगेश्वदर विश्वेरश्वारों।। गंगेश्वोर सुता विन्ध् ‍येश्वमर यटेश्वकर यवेश्वंर परनामक सर्वेश्वौर पशुपति धर्मेश्वेर गिरीश्वार गौरीश्वहरा: टकवालमातृक: गिरीश्वरर सुतौ देवादित्यु दुर्गादित्योंश अलय सँ रति दौ।। देवादित्यध सुतौ महो रति बिजूकौ: सरिसब सँ भवदेव दौ।। महोरति सुता ठकुराइनि लरिवमा देयीका:।। कोइयार सँ भवशर्म्मे दौ।। ठक्कुदर दुबे प्रo श्रीपतिसुता ठ. (१५/०९) हरपति ठ. (८४/०४) नरपति ठ. चन्द्रापति प्रo चाण: सोन करियाम करमहा सँ श्रीधर दौ सोन करियाम करमाहासँ बीजी महामहोपाध्या य वंशधर: ए सुता महामहोहरिब्रह्म महामहरिकेश म. म. धूर्त्तराज गोनूका: सकुरी सँ महामहो देयी दौ।। महामहो हरिकेश सुतौ (१२/०४) गोविन्दा नोने को खण्डतबला सँ नित्याहनन्द दौ।। अपरौ (११/०२) लक्ष्मीापति लक्ष्मीाकंठो कुजौली सँ बाछे दौ।। अपरै लान्हि रूचिकर हरिवंशा: लखनौर सकराढ़ी सँ पनिहथ ढ़ोंढ़े दौ।। रूचिकर सुतौ हरदत्त नितिकरौ खण्डाबलासँ विश्व़नाथ दौ।। अपरो गिरीश्वयर: मनझीसँ ज्ञातनाम सीत दौ।। गिरीश्वँर सुता गंगेश्व।र भवेश्व़र देवेश्व।रा: (३३/०६) लखनौर सकराढ़ी सँ सर्वेश्व्र दौ।। (६०३/०६) गंगेश्वदर सुता (२१//०८) नरसिंह श्रीवत्स केशवा: (२६/०९) (३१/०१) बेलासकo जीवेश्वमर दौ अपरै (२०/०८) वाराह श्रीधर माधव (२९/०३) (३५/०३) रामा: पतौना खौआल सै आङू दौ।। पतऔना खौआल सँ वीजी महामहोपाध्यादय प्रजापति सुतौ महो वाचस्पखति महो उँमापति।। (१२७/०५) वाचस्परति सुतौ गणपति।।
(२१)
धनौज सँ त्रिपुरारि दौ।। गणपति सुता शशिधर (२१/०४) लक्ष्मीआधर सुरानन्द् धर्मधिकरणिक महामहोपाध्यापय (०३/०५) हरिशर्म्म४णा:।। शशिधरसुतौ गदाधर: मड़ार सँ रविदौ ।। अपरौ महिघर पृथ्वीसघरौ गंगोली सँ देवरूपदौ।। अपरै जयकर शिरू गोनू गंगाधरा: सँ प्रियंकर दौ।। गदाधर सुतौ महामहो नयपाणि महो हरिपाणि महुआसँ भीखम दौ।। महो हरिपाणि सुतौ लक्ष्मीवपाणि रतनपाणि उदनपुर जजिवाल सँ शान्तिकर दौ।। अपरौ महिपाणि जयपाणि गंगोली सँ मातृक:।। महामहो रत्नपाणि सुता महो हरादित्यष महामहो भवादित्यप (१३/०/०) महामहो नयादित्यप महामहो धरादित्याप गंगोली सँ वंशधर दौ।। अपरे जयादित्यध महामहो (१९१/०९) दैवादित्या महो गंगादित्यास गुआल सँ चन्द्र कर दौ।। महामहो जयादित्या सुता लक्ष्मीतकर शुचिकर आचार्य उदयकरा: बनाइनि पाली सँ भोगीश्वतर दौ (२०/०१) शुचिकर सुता छीतू (७१/०६) बीकू आङूका: भुतहरी निखूति सँ . . . सुत . . . दौ दिघोय सँ पति दौ दौ ।। आङू सुता महथौर अलयासँ गयशर्म्मौ दौ: महथोर अलय बीजी बाढ़न: ए सुतौ विश्वँनाथ: ए सुतौ गयशर्म्म् गुणाकरौ भिगुआल सँ विरेश्वगर दौ।। गयशर्म्माू सुतौकारू वेदूकौ सकराढ़ी मात्रकौ।। श्रीधरसुतौ (३०/१०) रतिधर (५३/१०६) महिधरो नरउन सँ मुरारि दौ: शक्तिरायपुर नरउनसँ बीजी मनोधर: ए सुतौ बलभद्र: ए सुतौ पनाईत भद्रेश्वार: केउँटी सँउढ़सँ हरिहर दौ।। ए सुतौ (१०/०१) रामेश्व र नन्दीौश्वररौ अलयसँ देवपति दौ।। नन्दीएश्व र सुतौ गौरीश्व्र गोविन्दोौ करूआनी सकराढ़ीया सँ रतिकर दौ: करूआनी सकराढ़ी सँ बीजी हरदत्त: ए सुतौ श्रीकरदशरथ: (१३/०४) मनोरथा:
(२२)
दशरथ सुता बलिदेव (८/०५) राम नरसिंहा।। पचहीवासी नरसिहं सुतौ शूलपाणि: सिंहाश्रम सँजाई दौ।। ए सुतौ पद्मपाणि महामहोपाध्या य कारूकौ आद्य: सुरगण सँ गोवर्द्धन दौ।। अन्यो। कोइयार सँदल्‍हन दौ।। महामहोपाध्या:य कारू सुतौमहो गोविन्दरमहो प्रितिकरमहो महो जगद्धरमहो (१४/०७) हरिहरा: करही सँ हरिवंश दौ।। महोप्रितिकर सुतौ लक्ष्मीमकर मधुकरौ सरिसब सँमहो हरादित्य दौ।। सरिसबसँ बीजी रत्नपाणि ए सुतौ चक्रपाणि दीधीसँ भीम दौ।। ए सुता श्रीवत्‍स हल्लेपश्वुर वसुन्धोर रामदेवकामदेवा: चक्रहद पनिचोभ सँ छितिशर्म्महदौ।। श्री वत्सश सुता महो (११/०२) देवादित्यो महो (१४/०७) जयादित्य महो हरादित्या : भन्दौवाल जल्ल१की सँ उद्योतकर दौ।। अपरौ शिवादित्य१: जलकौर पालीसँ श्रीवत्सस दौ।। महो हरादित्य सुता नान्यरपुर खौआल सँ बाछ दौ (०३/०) म. म. धर्माधिकारणिक हरिशर्म्मद सुता राछे बाछे नोने गडूर (०२/ ४०/०) जयशर्म्मधणा: नान्य्पुर वासिन्यि: तत्राद्यो गढ़ हृकहरी सँ धनरजय दौ।। अपरौ मङार सँ पीथो मागिनेयः बाछे (१४/०१) बाछे सुता जयदेव कापनि मधवा गंगोली सँ भीम सुत शाकल्‍य दौ धोसियाम सँ धाम दौ दौ अपरौ धाम: अहपूर करमहा सँ नारायण सुत हिंगू दौ।। गौरीश्व्र सुतौ दामोदर मुरारि: टकबाल सँरूद दौ: टंकबाल सँ बीजी हरिपाणि: ए सुतौ शंखपाणि: कीर्तिपाणि: पिहवाल सँ झालोदौ ।। शंखपाणि: नीमावासी।। कीर्तिपाणि सुतौ गोविन्द शूलपाणि: गोविन्द पोखरौनीवासी।। ए सुतौ नरसिंह: परिसरा सँ उँमापति दौ।। ए सुतौ वत्से श्वौर: बेला सकराढ़ी सँराउल मासो दौ।। अपरौशुक्लद (१७/०६) भिखारीक: गंगोली सँ रतिदेव दौ ।। अपरै हरिहर मुरारी अनन्ता दामोदर श्रीनाथा।।
(२३)
तेरहोत सकराढ़ी सँ रामेश्वणर दौ (०३//०९) वत्सेोश्वुर सुतौ रूद: नान्यतपुरखौआल सँ होरिल दौ (०३//०५) गड़ूर सुतौ धर्माधिकरणीक म.म. होरिल: विठुआल सँ रैधर सुत मनोधर दौ।। ए सुतौ धीरेश्वीर: सुइरी सँ धर्माध्य:क्षक देवे दौ।। अपरौ विन्येो श्व५र: ।। रूद सुता ओझौली बेलउँच सँ कीर्तिशर्म्मक दौ।। अथ डोम टेकारी ग्राम तत्र चतुर्वेदाध्यानयी कामदेवो बीजी।। ए सुतायाज्ञिक परशुराम दिक्षीत सोमत्रिपाठी कृष्णु।। कलिगामौ पार्यक परशुराम सुतौश्रीधर बलभद्रो त्रिपाटीसँ कुमर दौ।। बलभद्र सुता शारङ्त्र बनमाली उद्योतकरा: महुआ सँ अग्निहोत्रिक धनञ्ज्या दौ।। शारङ्त्र सुतौ राम वामनौ।। वामन कलिगाम वासी।। महामहोपाध्याीय राम विल्वकपंचक (बेलउँच) वासी। ए सुतौ संतोष परितोषौ।। (१५१/०१) सन्तो ष सन्तवति दक्षिण पाटकवासी चाक ग्राम सन्ति।। परितोष सुतौ हरिहर नारायणो दुखनौरीसकराढ़ी सँ बनमाली सुत हरानन्दप दौ।। अन्यौ तोष दरिहरा सँ मातृक:।। नारायण सुतौ देवे (३/०१) भवे कौ एकहरा वासिन्योौ।। हरिहर सुतौ कुश लवौ सकo नित्या(नन्दप दौ लभस्ता बड़यि नाम्नात प्रसिद्ध गढ़ वासी।। कुश सुतौ शिवदाश कीर्तिशर्म्मतणौ सकराढ़ी सँ लक्ष्मीडपाणि दौ।। कीर्तिशर्म्मकसुता बलाइनि पाली सँ भोगीश्वषर दौ मुरारी सुता (६२/०२) सुता बागे गोगे मांगुका: तेरहोत सकराढ़ी सँ जाई दौ।। तेरहोत सकराढ़ीसँ बीजी गंगादित्य एसुतौ भवादित्यो एसुतौ जाई माने कौ गंगोली सँ पणिडत केशव दौ।।
(२४) ''४''
जाई सुतौ हारू गोनूकौ कुजौली सँ राजू दौ।। कुजौली सँ बीजी दान्तिय पुत्र पौत्रादय इन्द्रग चन्द्र रूद्र तारापति दिनकर पहकरा।। दिनकर सुता कर्ण वासुदेव गंगाधर नरदेव मूलदेव।। कर्ण सुता हरिहर हरिब्रह्म शान्तिब्रह्म शूलपाणि नरसिंह शिवब्रह्माणा:।। शिवब्रह्म सुता (१७//०८) शुभंकर जयकर लक्ष्मी कर नोने मेधाकर गुणाकरा: मोखरि सँ मधुमन दौ सकुरी सँ महामहो उ. देयी दौ।। मेधाकर सुतौ जानूक: वनगांववासी बलाइनि वासी पाली सँ देल्हान दौ।। ए सुतौ भीम नन्दी श्व्रौ पकलिया सँ कान्ही दौ।। नन्दीलश्वबर सुतौ (२६/०९) रूद पचटन पण्डुमआ सँ मुरारी दौ अपरौ शिव: कपहसिया मातृक: शिव सुतौ राजूक: कुरिसमा सकराढ़ी सँ श्याममकंठ दौ।। राजू सुता सुधाकर अमृतकर (२३/०७) सोमकर विधुकर चन्द्ऱकर शशिकरा: तत्राद्योरेकौरा गंगोली सँ पण्डित केशव दौ।। सोइनि सँ शंकरदाश दौ दौ ठ. (७३//०५) चन्द्र्पति सुता महामहो महादेवा परनामक थेघ महामहो भगीरथा: परनामक मेघ महामहो दामोदर (३२//०७) म.म. महेशा (३०//०५) रेकौरा सकराढ़ी सँ वीर सुत रूद दौ: रेकौरा सकराढ़ी सँ बीजी कपिलानन्दस ए सुतौ जयपाणि ए सुतौ ब्रह्मेश्व र: बरैवा सँ त्रिलोचन दौ।। ए सुतौ गोवर्द्धन नान्यापुर अलय सँ हरिपाणि दौ ।। ए सुतौबन्धु७ वर्द्धन: टूनी नाम्नानख्याएत: नरधोध टकबाल सँ बनमाली दौ।। ए सुता बाटू गोविन्दए माधवा चन्दौनत पाली सँ गंगाधर दौ।। अथ पल्लीए ग्राम तत्र बीजी कपिलदेव: ए सुतौ सोमदेव ए सुतौ वासुदेव: ए सुतौआदिदेव: ए सुतौराउल भृगुक: एतस्यापत्नीा त्रयम एकस्यौ सुतौ अभिमन्युत (०६//०७) (२१/०४) पुरुषोत्तमौ
(२५)
अपरा सुतौ ब्रहमेश्वुर महेश्व्रौ।। अपरा सुता शंकरदेव बलदेव वरदेव वासुदेवा: मछैटा ग्रामोपार्यका:।। महेश्व रसुता किर्तू गुणाकर दिवाकर गर्वेश्वसरा।। किर्तू सुता नादू सादू शिव छीतर नोनेका: सकराढ़ी सँ नरसिंह दौ।। नादू सुतौ चन्द्रगकर:चन्द्रोूतग्रामो पार्यक:।। ए सुता महो (१९/८६) प्रितिकर महामहो शुचिकर आचार्य लक्ष्मीुकर महो गुणाकरा: तत्राद्यास्त्र य डीह दरिहरा सँ अभिमन्यु् दौ।। अन्यौगुण खौआल सँ हरिपाणि दौ।। महामहे। शुचिकर सुतौ महोगंगाधर गणपति: आद्यो गंगौर सँ रजदेव दौ अन्योि नहरासँ गांगू दौ।। महो गंगाधर सुतौ महो (१०/०४) हलधर धर्माधिकरणिक म.म. (२३/०१०) नरसिंह।। महामहो (२०/०१) बाछे का: तत्राद्यो मताओन दरिहरा सँ शूलपाणि दौ अन्योय गोरा जजिवाल सँ शिवदत्त दौ।। गोविन्द सुता (१३५//०९) होरे चांड़ो सोम हरिश्वयर (३०/०१) हरिश्व्र गोमा: गढ़ खण्डसबला सँ कामेश्वधर दौ (०१/०५) बैकुण्ठद सुतौ गंगेश्वरर (०६/०९) भोगीश्वलरौ गढ़ वासिन्योक।। गंगेश्वरर सुता सिद्धेश्ववर सोमेश्वठर रत्नेश्वनर नोने देवेक। तत्रादयाश्चमत्वा रों नरवाल मात्रिक: अन्योव हरिअम मातृक: ।। सिद्धेश्वकर सुता गढ़वय भगव शिवशर्म्मध विष्णुंशर्म्मशणा: नीमाटक. रत्नपाणिदौ।।भगव सुतौ कामेश्वगर गढ़अलय सँ देवशर्म्मण दौ।। (२८/०४) कामेश्व्र सुता फनन्‍दहसँ गंगेश्वगर दौ: अवहिखण्ड् भण्डाौरिसम सँ बीजी कुसुमादित्यश: ए सुतौ श्रीधर कलपाणि:।। श्रीधर सुता।।
(२६) ''५''
एकादाश: तत्रेक: मैनी वासी।। अपरौ वशिष्ठि: सुरगन सँ सर्वज्ञ आङ्त्र दौ।। अपरौ ओहरी करहीवासी अपरौ रैधर: ए युतो गंगाधर: फनन्दुह वासी।। ए सुतौ लरवाई शशिधरौ।। महो लखाई सुता रत्नेश्वगर (१८//०६) भवेश्व र: ज्ञानेश्व।रा: कुजौली सँ मेधाकर दौ।। अपरौ हल्लेतश्वौर बिरेश्वलरौ मेंरन्दीर सँ हृषिकेश दौ हल्लेाश्व र सुता गंगेश्व र घनेश्वौर रामेश्व रा: तेरहोत सकराही सँ कुलेश्वार सुत भवेश्वौर दौ सकुरी सँ महो नयपाणि दौ दौ (२०/०५) गंगेश्वमर सुता सुपटानी गंगोली सँ सुपट दौ (०१/०४) वीर सुता देवधर मासो मुरारि गांगु शिवदेवा:।। देवधरसुता आदिदेव (३४/०७) विश्व६रूप पुरुषोत्तम:।। आदिदेव सुतौ (०७/०२) विकर्ण वसुन्धपरौ।। तत्र बसुन्धमर सुतौ देवपाणि:दरिहरा सँ मांगु दौ।। ए सुता शारङ्त्रपाणि श्रीपाणि शूलपाणि वंशीधर धराधर हलधरा: तत्राद्यास्त्राय बलहि टंकवाल सँ वृहस्पधति दौ।। मित्रवंश भागिनेयो।। धराधर सुतौ देवादित्या: देवहार सरौनीसँ देवनाम दौ।। लोहरा ग्रामोपार्यक ए सुतौ शुज महामहोपाध्यााय सुपटौ रवौआल सँ हरिपाणि दौ।। महामहोपाध्याएय सुपट सुतौ तत्र (०९/०२) सोम गोमों बभनियाम सँ भीखम दौ।। अपरै साबै वीर (२०/०२) धीर परम चांड़ौका बलहिट सँ रतिकर दौ ।। अपरौ गौरीश्वअर: बलहिट सँ (आनयादि सात्र) चांड़ो सुता वीर नन्दीप गुणेका: (४०/०६) (४५/०३) उचति सँ अन्दूु सुत हटवय दौ
(२७)
उचित भण्डा्रिसमसँ बीजी महिपाणि ए सुतौ धर्मपाणि लखाईकौ:।। लरवाईक: सोहरावासी धर्मपाणि उचति वासी।। ए सुतौ पद्मपाणि नरउन सँ प्रियंकरदौ ए सुतौ पुरुषोत्तम सरिसबसँ कामदेव दौ।। ए सुतौ अन्दूस नोने कौ मालिछ सँ लक्मीुरुकंठ सुत देवकंठ दौ।। अन्दूए सुतौ (२३/०४) थानू हटवयकौ।। आद्यो: गोरा जीजवाल सँ श्रीपति दौ।। अन्योतौ गुलदी खण्डछबला सँ रत्नाकर दौ।। हटवय सुत सँ (२५/०२) माधव दामोदर श्रीधर (२८/०७) हलधर केशवा: कुजौली सँ शशिकर प्रo शंकर सुत रधु दौ दहिमत हरिहर दौ दौ (४३/०६) वीर सुता रूद्र (३०/०३) राजू सोने का: वभनियामसँ गोनन सुत किलो दौ: वभनियामसँ बीजी हरिशर्म्मं ए सुतौ झालोक: महजौली मात्रिक: ए सुता शुभंकर जयकर प्रियंकर थोथेका (७५/०४) शुभंकर सुतौ बाछे क: जगति सँ महानिधि दौ।। ए सुतौ रामब्रह्म कृष्ण५ ब्रहनौ।। रामब्रहम सुता भीम जाई जवे कांगूका: सुइरी सँ कान्हध दौ।। जायी सुता गोर जयपति (२२/१०) गणपतिय:।। गोर सुतौ वीर (१४/०६) गोननो कोड़रा माण्डुरसँ रत्नेश्वुर दौ अन्योा यमुगाम सँ हरिहर दौ।। गोनन सुता (२७/०७) (९२/०९) महिपति किठो ऐंठोका: महवालसँ दिवाकर दौ: महवालसँ बीजी माहवमपत्याव: पत्‍ना ए सुतौ प्रभाकर ए सुतौ बनमालीक: ए सुता ओहरि ढ़ेहरि चक्रधरा:।। ओहरिप्रo रत्नाकर सुतौ दिवाकर जीवाकौ हथियन सकुरी सँ देवपति दौ।। किठो। सुता खण्डनवला सँ रविकर दौ (०५/०६'') भोगीश्वओर सुता नारायण रत्नाकर दिवाकर (२२/०१) भवशर्म्म० गदाधरा: नीमाटंकo सउँथपाणि दौ।। रत्नाकर सुतौ पक्षधर: कुर्रसमासकo राजू दौ।।
(२८) ''६''
पक्षधर सुतौ हलधर यशोधरौ दरिहरा सँ रत्नाकर दौ।। यशोधर सुतौ रविकर पनिचोभ सँ कोन दौ।। रविकर सुतौ रूद्र श्रीकरौ गढ़ विस्फी सँ शंकर दौ।। गढ़ विस्फीच सँ बीजी विष्णु शर्म्माा: ए सुतौ हरादित्य ए सुतौ कर्मादित्य :।। ए सुतौ शान्ति विग्राहिक देवादित्यर राजवल्लसभ भवादित्योय।। शान्ति विग्रहिकदेवादित्य: सुता रणागारिक वीरेश्ववर वार्तिक नैवांधिक (६४/०५) धीरेश्ववर सप्रक्रय महा सामन्ताहधिपति महामहत्तक गणेश्वार भाण्डा गारिक यटेश्ववर स्थादनान्ररिक हरदत्त मुद्राहस्ताक लक्ष्मीगदत्त राजवल्लाभ शुभ दत्ता: तत्र पार्णागरिक नैवंधिक वीरेश्वयर सप्रक्रय गणेश्वदर राजवल्लतभ शुभदत्ता: नान्यापुर त्रिपाली सँ कामेश्व्र दौ।। अपरौवार्तिक धीरेश्व र भाण्डाभ गारिक जटेश्व।रों महप्पौलरवासी माधवभागिनेयो हरदत्त लक्ष्मी दत्त: मह थौर वासी यमुगाम सँ काटिर्य माने दौ।। हरदत्त सुतौ मुरारीदत्त: बहेराढ़ी सँ लड़ावन दौ।। अपरौ उँमापति दत वरूआली मातृक ।। अपरौ शंकरदत्त अलय सँ देवे दौ।। अपरौ महत्तक होराइक: गढ़ बेल्उँतच सँ शंकरदत्त दो।। शंकरदत्त सुता नरवाल सँ दिवाकर दौ।। रूद सुतौ वेणीक: बहेराढ़ीसँ नरहरिसुत विश्व़म्भार दौ (०४//०९) अभिमन्यु सुता विकर्ण वरूरूचि सागर पीताम्व्रा: भझौली सकराढ़ी सँ दशरथ दौ।। वररूचिसुता देल्हभण सोल्हयण तिमे मुरारिय: देलहनो (०९/०७) वलाइनि वासी सोल्हहनों मछाँटा वासी तिमे जलकोंर वासी मुरारी बहेराढ़ीवादी ए सुतौ देवपाणि चन्द्रसपति।। देवपाणिसुतौ होरिल देहरि: आद्य: सुरगनसँ गोवर्द्धन दौ।।
(२९)
अन्यो९ भिन्नग मातृक:।। होरिल सुता लक्ष्मीिकंठ जयकंठ शितिकंठ सोखे (०९/०४) लड़ावन श्या्मकंठ हेलना: तत्राद्यो सरिसब सँ कामदेव सुत कानह दौ अन्यो‍ खैआल सँ बाछे दौ।। जयकंठ सुतौस्थायनान्तीरिक रति: पवौली सँ वीर दौ (०५/०४) विकर्ण सुतौ गणपति वाचस्पसति।। वाचस्पनति पबौली गामोपार्यक: ए सुतौ हरदत्त।। बापटौ आद्य सुरगन सँ गोवर्द्धन दौ अन्यर पंच जेठोरी सकराढ़ीसँ ऐलौदो।। हरदत्त सुता वीर देवे श्रीदत्ता: वीर सुतौ महो (१४/०३) गंगाधरभन्दद वाल सँ हरिदाशदौ।। जलक्ंपयापट्ट राजवासी दामोदरो बीजी ए सुतौ माधव बान्वौा ।। माधव सन्ततति भन्ददवालवासी ए सुतौ जानु श्रुतिपरम त्रिलोचन:।। जानू सुता अमिनन्दा दाजू अच्युभत भूधरा:।। दाजू सुतौ हरिदाश:।। हरिदाश सुता . . . सँ . . . दौ।। स्थाान्तदरिक रति सुतौ ठ. वासुकी: गढ़ निखूति सँ यगद्धर दौ।। निखूति सँ बीजी त्रिपाठी रूद्र: ए सुता महामहत्तक सुरेश्वगर रतनेश्वसर नोने देवेका: सरौनीमातृक:।। महामहत्तक सुरेश्व रसुता शान्ति विग्रहिक हरिहर विद्याधर देवधरा: डीह राउढ़ सँ छीतर दौ।। महामहत्तक विधाधर सुता . . . जगद्धर नोने प्रo रत्नधर देवधरा बुधौरा सकराढ़ी सँ गणपति दौ।। छतौनी सँ माधव दौ दौ।। महामहत्तक जगद्धरसुतौ लक्ष्मीौ शर्म्मँ कीर्तिशर्म्म।णों सिंहाश्रम सँ रत्नेश्विर दौ दुवादए पार पुर सकराढ़ी सँ अनन्त दौ-दौ।। ठ. वासुकी सुता गोविन्दू नरहरि (१००/१) जनार्दना: तल्ह‍नपुर सँ रत्नाकर दौ : तल्हगनपुर सँ बीजी विष्णु शर्म्माौ: ए सुता शुक्ल: ज्ञान रत्नेश्वौर दामोदरा: तत्र दामोदर सुतौ लोरिक: बेलासकराढ़ी सँ मासो दौ।। ए सुतौ चन्द्ररकर धर्मकरौ कुजौली सँ विकर्ण दौ।। चन्द्रपकर सुतौ लभशर्म्मष रत्नाकरौ डीह दरिहरासँ लक्मेरौ श्वदर दौ।। रत्नाकर सुता पोखराम बसहासँ राम सुत देवे दौ।। सुइरीसँ कीर्तिदाश दौ दौ ठ. (२५/०२) नरहरि सुता विश्वसम्भतर (३०//०४) विरखू (२५/०४) गदाधरा: गढ़ माण्ड र सँ बागे दौ
(३०) ''७''
(०२/०१) महामहो निधिसुतौ श्री कुमार पाठक वासी गंगोर सँ चन्द्रीकर दौ।। ए सुतौ दूबे (२६/०२) चौवेबेकौ टकबाल सँ रत्नपाणि दिशि मित्रानन्द दौ।। (०९//०५) दूबे सुतौ घृतिकर: केउँटराम पण्डोरली सँ रूद दौ।। ए सुतौ रविकर: अलय सँ गोविनद दौ।। एक सुतौ गुणीश्वार (११/०६) प्रo कोने बागेकौ तिसउँत सँ जगद्धर सुत नारायण दौ तिमेसँ दुर्गादाश दौहित्र दौ।। बागे सुतौ रातूक: गढ़ यमुगाम सँ जीवेश्वगर दौ।। गढ़ यमुगाम सँ बीजी श्रीकर: ए सुतौ हरिकर: ए सुतौ जीवेश्वशर: सकराढ़ीसँ पदमपाणि दौ।। जीवेश्वरर सुतौ आङनि: माङनि: अथरी दरिहरा सँ नरसिंह दौ: दरिहरा सँ बीजी कमल पाणि: ए सुता देवधर धरणीधर माहव (कनिष्ठाय) अपरौ (१४/०७) चिन्ताममणि: (१५/०७) देवधर सुतौ कुसुम (११/०३) रेचन्द्रो कुसुमे सुता सागर पुराई सीधू का: ।। सागर सुतौ पाई दामोदरौ।। दाम्‍मोदर सुतौ बसाईक: ए सुतौ राम: ए सुतौ नरसिंह।। नरसिंह सुता दिधो सँ कर्मादित्यु दौ।। ठ. विश्वुम्भणर सुतौ नाथू (७०/०२) बाटू कौ (५२/०/१०) खौआल सँ विकू सुत रघुपति दौ (०३/०६) विकू सुतौ रघुपति: गंगोर सँ भोरे दौ: गंगोर सँ बीजी शाश्वदत: ए सुतौ दामोदर: ए सुता रघु माधव चन्द्रगधरा: छतौनी सँ श्रृंगार दौ।। चन्द्र धर सुतौ विनू विदू कौ पण्डुनआ सँ राम दौ।। (१९/०४) विदू सुता विश्वननाथ (१६/०९) श्री नाथ जगन्नाेथ देवनाथा: सतलखा सँ महिधर दौ।। श्री नाथ सुतौ गुणीनाथ: राढ़ी कोइयार सँ शान्ति दौ ए सुतौ भोरेक: शीशे पालीसँ ऐलौदौ।। भोरे सुता (१७//०१) शिवनाथ भवनाथ देवनाथा: छतौनी वासी सठवाल सँ देवशर्म्मादिशि कुसुमाकर दौ छतौनी सँ परमेश्वौर दौ दौ (२३/०१) रघुपति सुतौहरपति: (२५/०४) नरउन सँ कोने दौ नरउनसँ बीजी महामहोपाध्यादय महिधर: ए सुता श्री धर मनोधर लक्ष्मीीधरा:।। श्रीधर सुतौ उदयकर प्रियंकरौ।। कुमुदी मातृको।। अपरो त्रिलोचन:।। उदयकर सुता रतनाकर पुण्याौकर रूचिकरा: लखनौर सकo मातृ: रतनाकर सुता पदमाकर भक्रिकर।
(३१)
शुचिकर कीर्तिकरा: भक्तिकर सुतौ जयशर्म्मा हरिशर्म्मा:णौ।। बत्सृवाल वासिन्योी।। बुधौरा सकराढ़ी सँ प्रितिकर दौ।। (११/०६) हरिशर्म्मव सुतौ प्रितिशर्म्म‍: पचही जजिवाल सँ लक्ष्मीौश्वपर दौ जजिवाल सँ बीजी दण्ड४पाणि: ए सुतौ रत्नपाणिहर्षपाणि:।। रतनपाणि सुता शूलपाणि गोवर्द्धन महेश्वृर शीरू शारङ्ग:।। शूलपाणि सन्तषति पतखौरि वासी।। (०९/०१) गोवर्द्धनो गोरा वासी।। महेश्वकर सुतौ उग्रेश्वतर: पचही वासी।। ए सुता (१७//०३) गौरीश्वनर शुक्ल। कान्हप सुरेश्‍वर सोमेश्वीरा:।। कान्ह सुतौ लक्ष्मीीश्‍वर हरिश्व९रौ: सरौनी सँ सर्वानन्दर दौ।। लक्ष्मीशश्वमर सुतौ पदमपाणि: पचही सकराढ़ी सँ कारूदौ।। तिसउँत सँ विश्व म्भमर दौ दौ।। प्रितिशर्म्मस सुतौ डालू (०८/०२) कोने कौ करमहा सँ नोने दौ।। (०२/०६) नोने सुता कीर्तिशर्म्मत (१४३/०६) रामशर्म्मक मांगू का: आद्दय: मेरन्‍दी सँ कुसुमाकर दौ।। अन्योम सुरगन सँ विरेश्व्र दौ।। मेरन्दी: सँ बीजी जनार्दन: ए सुतौ बैकुण्ठ् हृषिकेशौ।। हृषिकेश सुता मानू पुण्यानकर दिवाकर गुणाकरा: परस्प र भिन्नस मातृका:।। पुण्याँकर सुता दहिभत सँ कान्हद दौ (१४/०५) कोन सुतौ उदयकर (२३/०६) श्री करौ वलियासँ भीखे दौ।। (०१/०२) शुक्लृ हरिवंश सुता (०९/०३) रतिकर सोमकर लक्ष्मीँकर (१०/०५) साधुकर दिवाकर शुंभकरा: आद्य सिधौली सँ सुरेश्वकर दौ।। अपरैत्रय हडरी खण्‍डबला सँ चक्रेश्वार दौ।। अन्यो सि गढ़ बेलउँच सँ चणाई दौ।। दिवाकर सुतौ भिरवेक: तिसउँत सँग्रहेश्वनर दौ तिसउँत सँ बीजी विश्वकम्भार: ए सुता हरिहर हल्लेशश्वरर (१४/०५) नारायण (१०/०५) पद्मनाम गोधन जीवन दिवाकरा: आद्दय:सरिसब सँ रामदौ।। अन्यौ करनैठा सकराढ़ी सँ रत्नपाणि दौ।। हरिहर सुतौ डालूक: विस्कीि सँ मधुकर दौ।। डालू सुतौ ग्रहेश्व र: माण्डार सँ चन्‍द्रकर दौ।। ग्रहेश्वसर सुतौ मोतीक:
(३२) ''८''
माण्ड२र सँ नारायण दौ।। (११/०३) भिखे सुता रूद्रपुर सरिसब सँ वीर सुत महादेव दौ वरूआली सँ रामेश्व र दौ दौ।। एवम ठ. महादेवादि मातृक चक्रम।। महामहोपाध्या य ठ. भगीरथा परनामक मेघ सुतौमहामहोपाध्याेय ठ. रामभद्र: नाउन सँ रतिपति शुत शोरे दौ (०८/०४) डालू सुता मधुकर (२७/०२) चन्द्रपकर (२४/०७) दिवाकरा: मड़ार सँ सोम सुत यटेश्व र दौ।। पचदही सिंहाश्रम सँ धाम दौ दौ।। मधुकर सुतौ रूचिकर विश्वेिश्व रौ (५६/०७) करहिया पनिचोभ सँ सोंसे दौ।। करहिया पनिचोभ सँ बीजी चण्डे६श्व७र: ए सुतौ भिखेक: ए सुतौ गोंढि: केउँटराम पण्डौुली सँ ग्रहेश्व१र दौ तल्हेनपुर सँ महादेव दौ दौ।। गोंदि सुतौ सोंसेक: सुइरी सँ गुणकर सुत मधुकर दौ।। सोंसे सुतौ प्रितिकर हारू कौ बेला सकo जीवेश्वौर दौ (०३/०१) रामौ बलहि टंकवाल मातृक: ए सुतौ मधुकर चांड़ौ।। (२४//०८) मधुकरसुतौ (५९/०४) राउल मासौ कौ बेलावासी पचही जजिवाल सँ महेश्वउर दौ।। राउल मासौ सुता त्रिलोचन कृष्णम नारायणा: कोइयार सँ हरिश्वकर दौ।। त्रिलोचन सुता हरदत्त पुरोहित गोपाल साधुकरा: बुधौरा सँ भोजू दौ।। हरदत्त सुतौ चाण गोननो पनिचोभ सँ सहदेव दौ।। पनिचोभ सँ बीजी मधुमन: ए सुताधूर्ज्जपटि वाचस्पमति वृहस्पदति भोजदेवा:।। तत्र धूर्ज्ज।टि सन्‍तति तल्लिस्माधग्रामोपार्यक:।। (१०/०२) वाचस्परति सन्तजति वीरपुर ग्रामौं पार्यक:।। वृहस्परतिसन्तनति यमुनाग्रामौपार्यक:।। भोजदेव सन्तइति चक्रहृद वासी।। हरदत्त करहिया पद्मपुर वासी।। ए सुता छितिशर्म्मतवशिष्ठ्देवशर्म्मतणा:।। वशिष्ठौ् हड़हृद वासी।। ए सुतौ रवि शर्म्मि: ए सुतौ महादेव ए सुता सहदेव श्रीदेव आदिदेवा:।। सहदेवसुता सान्हि देहरि आङूका: सँ दौ।। गोनन सुतौ जीवेश्व र धारेश्वतरौ बरूआली सँ चान्दर दौ।। जीवेश्वारसुतौ गिरीश्व्र:
(३३)
खण्ड३बला सँ जाई दौ (०७/०५) दामोदर सुतौ महो दधि: पाली मातृक:। ए सुतौ विश्वतनाथ गोननौ।। विश्व्नाथ सुतौ जगन्ना थ शिवनाथौ कुजौली सँ गोनन दौ अपरौ होरेक: दरिहरा सँ विश्व रूप दौ।। होरे सुतौ जाई भवनाथौ।। गम्भी:र होरा वासियों ।। जाई सुता मालिछ सँ देहरि दौ।। मालिछ सँ बीजी वत्सेरश्वयर: ए सुतौ हल्लैश्वेर दण्डिका: सुरगन मातृक:।। ए सुतौ पुरुषोत्तम प्रo देहरि: खण्डएबला सँ कापनि माधव दौ।। देहरि सुतौ करूणाकर: थुरी जालय सँ धाम दौ।। (५५/०४) रूचिकर सुतौ रतिपति: टकवाल सँ शिरू दौ टकबाल सँ बीजी हरिकंठ: ए सुतौ लक्ष्मीहकंठ: पण्डुौआ सँ शंकर दौ।। ए सुतौ बाढूक: देउरी सँ श्रीनाथ दौ।। ए सुतौ माधव (२५/०६) केशवौ नरवाल सँ यशुदौ भन्द वाल परिसरा सँ कृष्णण शर्म्मट दौ दौ।। बृहद ब्रहानपुरा सँ विष्णु करकस्‍तुत: माधव सुतौ शिरू मांगु कौ जलकौर दरिहरासँ अन्‍दू सुत सोंदू दौ गाउल करमहा सँ पागु दौ दौ शिरू सुता (२४/०८) रूद रति विश्वेतश्वूरा: माण्ड५र सँ सुधाकर दौ।। (०२/०५) सदुपाध्याहय (२७//०३) विशोसुतौ (२८/०५) हरिकर सुधाकरौ पालीसँ हलधर दौ (०६/०८) देल्ह३न सुतौ गंगादत्त हल्लेाश्व५रौ तिलय सँ हरि दौ।। गंगादत्त सुता धारेश्व०र शंकर भोगीश्ववर यवेश्वनर (१२/०१) मोतीश्वयरा: सिंहाश्रम सँ महोदधि पौत्र देहरि सुत गदाधर दौ।। धारेश्वेर सुतौ धीरेश्वकर: दरिहरासँ देव सन्तधति देवेश्वगर दौ।। ए सुता हलधर देवधर लक्ष्मीेधर (१४/०२) श्रीधरा: जगति सँ धारेश्वदर दौ: जगति सँ बीजी जयकर ए सुतौ सगर: ए सुता जलसेन त्रिलोचन अरविन्दाग।। जलसेन सुता मधुकर गोधन श्रीकर देल्हीन जीवधरा:।। गोधन सुतौ सिद्धेश्व र गंगेश्वीरौ।। सिद्धेश्वकर सुता कृष्णग धारेश्व र रूद्रेश्वररा: जगति वासिन्य :।। धारेश्वसर सुतौ बोधी कोने को केउँटी राउढ़ सँ हरिहर दौ
(३४) ''९''
केउँटी राउढ़ सँ बीजी मसबास बासूक: ए सुतौ सिंगारूक: ए सुतौवाराह: ।। ए सुता श्री वत्सन जगद्धर श्रीधरा: ।।श्रीधर सुता विद्याद्यर लक्ष्मीाधर शशिधर महिधर हरिहरा: सिंहाश्रम सँगंगादित्यग दौ।। हरिहर सुता धोसियाम सँ रतिनन्दिन दौ।। हलधर सुतौ (४२/०१) सौसेक: सुपटानी गंगोली सँ गोम दौ (०५/०७) गोम सुतौ जीवेक: एकमा वलियास सँ रतिकर दौ (०८/०७) रतिकर सुता दिद्यो सँ सान्हूध दौ।। (१९/०२) सुधाकर सुता मनोरथ (३६/०८) हरि कान्हू (२८/०१) सोमा बहेराढ़ी सँ रवि दौ (०७/०१) लड़ावन सुतौ राम सुपनो रूद्रपुर सरिसब सँ वीर दौ।। राम सुतौ (२७/०१) त्रिपुर रवि: डीह दरिहरासँ विश्वूम्भ र दौ पिहवाल सँ लक्ष्मी़पति दौहित्र दौ (१९/०८) रवि सुतौ पुरेक: माण्डू सँ विभू दौ (०७/०१) अपरा दूबे सुता गुणाकर शान्तिकरणीक (२२/०७) पाँखू मित्रकरा: मछेटा पालीसँ श्री कंठ दौ।। अपरौ सुपेक: घुसौत सँ राम दौ सुपे सुतौ विभूक: दिघोय सँ जगन्नारथपुर वासी सुरेश्वरर दौ।। (१०/१०) विभू सुतौ गोरा जजिवाल सँ भवदत्त दौ (०८/०३) गोवर्द्धन सुतौ कापनि प्रo ब्राह्मण: भण्डा्रिसम सँ श्याुम कंठ दौ कोथुआ सँ गोविन्द द्दौo।। कापनि सुता भवदत्त गंगादत्त जयदत्ता: सकराढ़ी सँ शारङ्ग दौ।। भांडूल प्रo भवदत्त सुता दूबा सकराढ़ी सँ लभशर्म्म दौ।। श्री कर सुता जनक बैकुण्ठौ धारेश्वभरा:।। जनक सुतौ ऐलो बीठूकौ बरैबा सँ कान्ह८ दौ।। ऐलो सुता आदिदेव जीवधर वंकेश्वुरा: जी सुताअनन्त रवि सुपेका दूबावासिन्या : चण्डी बेहट हरिअमसँ विद्यानिधि उक्त‍ महि निधि दौ।। रवि सुता शुचिकर गुणाकर शुभंकर लभशर्म्मडणा: बलहिटिसँ शिवादित दौ लभशर्म्म‍ सुतौ रामशर्म्म‍: गढ़ बेलo लक्ष्मीिपाणि सुत पाँचू दौ।। एवम् रतिपति मातृक चंक्र।। रतिपति सुता (४८/०५) गोरे होरे बासू यशुका: बहेराढ़ी सँ जनार्दन।।
(३५)
सुत गणपति दौ (०७/०८) (३२/०८) जनार्दन सुतौ गणपति: शक्तिरायपुर नरउन सँ हरिश्वतर दौ (०३/०८) रामेश्वणर सुतौ योगीश्वशर चक्रेश्व।रों (६४/०३) विरपुर पनिचोभ सँ रत्नेश्वरर दौ (०८/०८) वाचस्प़ति सुतौ हरिशर्म्म् ए सुतौ (१८/०३) देवशर्म्मे ए सुतौ थानूक: ए सुतौ गौरीश्विर ए सुतौ महेश्व र वीरपुर वासी ए सुतौ कामेश्वमर: ए सुतौरत्नेश्वगर ततैल पण्डुरआ सँ गुणाकर दौ।। ए सुतौ विश्व नाथ (१७/०४) विकू कौ तत्रादयो रेकौरा गंगोली सँ जाटू दौ अन्यौ् तल्हदनपुर सँ लौरिक दौ।। अपरा सुता करूआनी सकराठी सँ जगद्धर दौ सरिसब सँ राम द्दौ।। भन्दववाल जल्ल्की सँ उद्योत कर कस्तुनत: योगीश्वबर सुतौ हरिशऽवर: चन्दौ त पाली सँ हलधर दौ (०५/०४) महो हलधर सुतौ (१२/०) प्राणधर: एकमा वलियास सँ साधुकर दौ (०८/०७) (२१/०८) साधुकर सुतौ मित्रकर (१६/०३) चण्डेधश्व५रौ तिसउँत सँ पण्डित सुपाई दौ (०८/०९) नारायण सुतौ पण्डित सुपाईक: पतऔना खौआल सँ गदाधर दौ।। ए सुता भड़ार सँ श्रीनिवास दौ।। हरिश्व३र (२५/०५) सुता चान्दो वलियास सँ शिवादित्यँ दौ।। चान्दो बलियास सँ बीजी पुरुषोत्तम: ए सुतामहादेव जयदेव महेश्वौरा:।। जयदेव सुतौ सुधानिधि एसुतौ महानिधि ए सुतौ जयनिधि रत्नपुर तिलय सँ हरिहर दौ।। जयनिधि सुता अभयनिधि राजनिधि सुपट लक्ष्मीभकरा:।। तत्राद्यो बभनियाम सँ राम दौ।। सुपट कोयली सँ रवि भागिनेयो।। अन्यौय महुआ मातृकौ।। अभयनिधि सुता रत्नेश्वार रामेश्विर परमेश्वोरा: गंगोली देवरूप दौ।। रत्नेश्वधर सुता सूर्यकर देवदत्त गौरीश्वदर शंकर गदाधरा: तत्राद्यो दिनारी सरीसव सँ राम दौ।। अपरै बभिनियाम सँ नितिकर दौ।। सूर्यकरसुता (४४/०६) रूचिकर शिव (१३/०२) गंगादित्यस महो (२८/०३) हरादित्यी कान्हि प्रo कामेश्वसरा: मछैटा पाली सँ गणेश्व र दौ गोधवाल गंगोली सँ गंगेश्वअर द्दौ।। शिवादित्यश सुता होरे पुराई धारू भवाई दुर्गादित्याो।।
(३६) ''१०''
धोसियाम सँ जगन्नााथ सुता श्रीरंग दौ लाही सँ श्रीधर द्दौo (४९/०७) गणपति सुता रविकर अमरू कमलू का: बेलउँच सँ महादित्यश दौ (०४/०७) शिवदाश सुतौ दुर्गादित्यर बo (१४/०५) तीर्थरौ डीह दरिहरा सँ विकर्ण सुत नन्दान दौ सुरगन सँ राय हरिकेश द्दौo दुर्गादित्य सुतौ धरादित्यर कपिलेश्व रौ कुजौली सँ रूचिकर दौ सरिसब सँ वीर द्दौo धरादित्यय सुता एकादश महो (१६/०५) धर्मादित्यय महो (३०/०९) जयादित्यय महो (२२/०६) गयादित्यु महो महादित्य‍ महो जीवादित्यल (१९/०६) (२५/०५) महो रूद्रादित्यय ।।२५/०५।। पद्मपुर पकलिया सँ सीधू सुत बाछे दौ चिलकौर दरिo भव द्दौo अपरे सुता रत्नादित्यँ महो मित्रादित्यध (२०/०२) महो प्राणादित्याय: (३३/१०/०) भरेहा सँ गणपति दौ सोहन जल्लमकी सँ लमशर्म्मौ द्दौo अपरौ रूक्मािदित्य परनामक बाटू प्रo (३५/०२) लाला लहरा गंगोली सँ बारू दौ।। महो महादित्या सुता विश्व नाथ (५०/०२) दूबे (६६/०२) मोखे चौवेबे का: माण्‍डर सँ गोपाल दौ (०२/०१) अपरा नरसिंह सुतौ चोथू मोथू कौ ।। चौवेथू सुतौ देहरि: जजिबालमातृक: ए सुतौ देवदाश रामपति:।। देवदाश सुतौ रत्नेश्वुर ए सुतौ सुथन सथवई कौ नान्यिपुर अलय सँ पाँखू भागिनेयो ।। सुथन सुतौ गणेश्वमर नर देवौ . . . सँ . . . दौ।। नरदेव सुतौ सज्जसन गोपालौ अलयसँ शूलपाणि दौ।। गोपाल सुतौ हरिहर नरसिंहो सरपरब खण्डशबला सँ होरे सुत परमेश्वरर दौ बलहा बलियास सँ महादेव द्दौo।। एवम् शोरे मातृक चक्रं।। शोरे सुता वुधवाल सँ कान्हा दौ।। बुधवालसँ बीजी बासुदेव: ए सुतौ विभाकरप्रभाकरौ।। प्रभाकर सुतौ धारेश्वदर: हरिपुर वासी. ए सुता धर्मेश्वारबामन सोमा: गंगोली सँ गणपति दौ बामनसुता पुराश कौशल दूबे हिरू का: सुइरी सँ प्रतिहस्त प्रज्ञाकर दौ।। पुराश सुता मधुकर सूर्यकर (३८/०८) उदयकरा: खौआल सँ रत्नपाणि दौ।।
(३७)
मधुकरसुतौ सदुपाध्यारयभानूक: एकमा खण्डौबला सँ सुपे दौ (०९/०१) अपरा विश्वसनाथ सुतौ सुपे गांगुकोदक्षिण खण्डल कटाई सँ भीम दौ।। सुपे सुता जाटू मतिसर (२०/०७) (२०/९१) रातु लाखूका: करमहा सँ लक्ष्मीसपति दौ।। (०२/०६) लक्षमीपति सुता सरिसब सँ देवादित्ये दौ (०३/०२) देवादित्य सुता (१२/०७) सुता खौआल सँ नोने दौ (०३/०५) (३३/०४) नोने सुत: (१६/०५) कान्ह : गंगोर सँ शाकल्य दौ।। सदुपाध्या य (१९१/०३) भानू सुता (४५/०६) गणेश्वनर (परियामव) (२२/०७) गुणीश्वपर महो गंगेश्वपर (३५/०१) रूचिकर: (४३/०४) रतिकरा: एकमा वलियास सँ भीखे दौ (०८/०१) उपरा भीखे सुता चिन्तारमणि दिनमणि (१९/०९) हिरमणि धरामणिय: त्रिलाठी धुसौत सँ त्रिलोचन दौ।। त्रिलाठी धुसौत सँ बीजी नरसिंह: ए सुतौ केशव: ए सुता लक्ष्मीरकंठ श्यालमकंठ सुपटा: छतौनीसँ विभू दौ।। लक्ष्मीरकंठ सुता चन्द्रीकर भवेश्वलर वसन्ताा: आद्यो गोधोली सँ श्रीधर भागिनेयो।। अन्योचदहिमत सँ राम दौ।। भवेश्व्र सुतौ त्रिलोचन: दरिo गौढि दौ त्रिलोचन सुता नरउन सँ हरिशर्म्मौ दौ (०८/०१/) जजिo लक्ष्मीीश्विर द्दौo।। महो गंगेश्व्र सुतौ हेलूक गढ़ माण्डौर सँ जीवेश्वोर दौ (०७/०२) कोनेप्रo गुणीश्वेर सुतौ जीवेश्वलर: पवौली सँ पुराश दौ (०७/०३) वापट सुता यशोधर जगद्धर (१७/०५) हलधरा: कुसमाल सँ मणिधर दौ।। अपरै उदयकर गुणाकर पद्मकरा: फनन्द्ह सँ लखाईभ्रातृ शशिधर दौ।। यशोधरा सुतौ प्रितिकर पुराशो: नीमाटकबाल सँ जगन्ना थ सुत भवनाथ दौ कुजौली सँ पहकर द्दौo वसुआल सँ भवदाशकस्तु त: पुराश सुतौ देवशर्म्मद तिसउँत सँ खुशे दौ।। अपरौ मोहन दामूकौ एकमा वलियास सँ आनन्दईकर दौ भेरहा सँ लड़ावन द्दौo अपरौ वीठू पुण्यााकरौ सकराढ़ी सँ हरपति दौ।। जीवेश्व र सुता टकबाल सँ . . . गोपाल दौ।। अपरा जीवेश्व र सुतौ सोंसेक: बुधवालसँ (५९/०७) मानू दौ।। जसानन्द टकबाल सँ बीजी:
(३८)
पाँखूक: ए सुतौ श्री निवास: ए सुतौ हरिहर: उदनपुरजजिवाल सँ आवस्थिक माने दौ।। ए सुतौ बाछेक: गढ़ यमुगाम सँ हरिकर दौ।। सुतौ गोपाल: भिगुआल सँ जाटू सुत मितूदौ सोइनि सँ शंकरदाश द्दौo एकान्तिक गोपाल सुता (४६/०४) नारायण हरि बासुदेवा: नरवाल सँ दिवाकरपौत्र मणिकरसुत होरे दौ भिखौनी कलिगाम सँ कमलपाणि द्दौo अपरौ सुपेक: हड़री खण्डाबला सँ गोनन्दग द्दौo हेलू सुतौ कान्हस: दरिहरा सँ पद्मकर दौ (०७/०४) रेचन्द्र सुतौ योगु मन्ड नौ ।। योगू सुता आर्तिधर मनोधर चतुर्भूजा।। चतुर्भुज सुता पुराक मसवास देवधरा: पाली सँ श्रीपाणि दौ।। पराक श्रीपत्यार: परनामा सुतौ यशस्पाति सिंहाश्रम सँ मनोधर दौ ए सुतौ महामहो रतिपति महो रामपति महो (१२/०/०१) ज्ञानपतिय: ।। गोधूलि अलय सँ शंखपाणि दौ।। ब्रह्मपुरादिधोय सँ सोम द्दौo।। महामहो रतिपति सुता महामहो सुरपति महामहो इन्‍द्रपति महामहो महो धृतिपतिय: जाजी मराड़ सँ लोचन प्रo चन्द्ररकर दौ पिहवाल सँ सीधू दौहित्र दौ।। महामहो सुरपति सुता महो किर्तिशर्म्म् महो प्रितिशर्म् महो हरिशर्म्म मिश्र मित्रशर्म्म्णा: आद्यो महुआ सँ छीतू दौ दरिहरा सँ गंगेश्व र द्दौo अन्यो् करही भण्डा्रिसम सँ देववंश सुतनयवंश दौ।। महामहो प्रितिशर्मा सुता रविकर गांगु दिवाकरा: तत्राद्यो यमुगाम सँ जीवेश्वरर दौ।। अन्योर वतिगाम सँ इशर वाटू सुत जाटू दौ।। रविकर सुता शुभंकर (३४/०५) गुणाकर प्रजाकर (२४/०९) कुसुमाकर पद्माकरा: नदाम सँ महादेव सुत सुधाकर दौ दूबा. सक. मतिदेव द्दौo (३८/०१) पद्मकर सुतौ बाटू प्रo हरीक: (७३/०७) तल्हदनपुर सँ गढवय दौ (०७/०८) शुक्लु जान सुतौ महादेव: चाण्डी टकवाल सँ सोम दौ।। महादेव सुता सोमदेव नरदेव गंगदेवा: कुजौली सँ मनोरथ दौ।। सोमदेव सुतौ चण्डेदश्वुर बर्द्धमानौ।। चण्डेवश्ववर सुतौ यवेश्वदर
(३९)
(२१/०९) वीरेश्वौरौ: जालय सँ श्रीपति दौ।। यवेश्वयर सुतौ गढ़वयक: मटियानी सँ तारापति दौ।। गढ़वय सुता हरिरवि रतना: पाली सँ छिताई दौ (०९/०७) मोतीश्ववर सुतौ रत्नाकर: दरिo कान्हव दौ।। ए सुतौ छिताई हिताई कौ (४३/०२) सिम्भुतनामकरमहा सँ शंकर दौ।। छिताई सुतौ प्रभाकर: पदमपुर पकलिया सँ बाछेदौ।। पद्मपुर पकलिया सँ बीजी बासुदेव: ए सुता महादेव गंगदेव रामदेव कामदेवा:।। रामदेव सुतौ शितिकंठ श्यातमकंठौ।। शितिकंठौ सुतौ सिधूक: यमुगाम मातृक: ए सुतौ गणपति बाछे कौ।। अपरो गिरीश्ववर: पाली सुइरी सँ अभिनन्दब दौ।। बाछे सुता भाइ मासे चन्द्रेकरा: चिलकौर सँ भव दौ।। माउँबेहट सँ कान्हन द्दौo कान्हु सुता हरि शिव शंकरा: उदनपुर जजिवाल सँ गुणे दौ।। उदनपुर जजिवाल सँ बीजी आवस्थिक मानेक: ए सुता शिनिकंठ रति कंठ मयुर कंठ होख कंठ अनन्तआ कंठ मणि कंठा: तत्राद्यो मझौरा सकाढ़ी सँ दौ।। अपरै बरेबा सँ शंकर दौ।। शितिकंठ सुता धीर वीर भासे गोपाल हरिहरा: तेरहोत सँ नारायण दौ।। देयाम सँ प्रजाकर पौत्र श्री कर सुत हरिकर दौ।। अन्त्े‍यौ के थोनी टकबाल सँ गुणकर भा‍गिनेयो: गोपाल सुतौ कान्‍ह: वनाइनि पाली सँ धीरेश्वटर दौ।। ए सुता गोविन्दन (२०/०९) नारू पुराई रामा: तत्राद्यो जगति सँ गणपति दौ।। अन्योोविन करूआनी सकराढी सँ नाइ दौ ।। बेलमोहन नरउन सँ तपन सुत कार्यि गंगादाश द्दौo पुराई सुतौ बैजू शंकरों (३८/०४) उचति सँ हटवय दौ।। अपरौडालूक: झोंट पाली दरिहरा सँ रविदत्त द्दौo (११/०५) जानपति झोंटपालीवासी ए सुता महो शिवपति कृष्ण८पति वासुदेवा: हरिअमसँ छीतू दौ।। हरिअम्बस सँ बीजी दीक्षित झाँउँक: ए सुतौयाज्ञिक त्रिलोचन: एसुतौ विद्यानिधि देवनिधि।। देवनिधि सुतौ विद्याधर छीतू प्रसिद्ध नामा: खण्ड बला सँ नीलकंठ दौ।। ए सुता हरिहर (१६/०८) माधव गोविन्दाद सुइरी सँ बहलचन्द्रौ।।
(४०) ''१२'
सुइरी सँ बीजी शेखर ए सुता रत्नपाणि वासुदेव लखपतिय:।। वासुदेव सुतौ शंकर:।। ए सुता अमोध कुमार शारङ्पाणिय: शारङ्त्र पाणि सुतौ गौर बहल चन्द्रोँ बहल चन्द्रु सुता . . . सँ . . . दौ।। शिवपति सुता डालू विशो होरे हरदत्त जाटू का: आद्या छादन सरिसब सँ गयन दौ।। अपरौगंगौर सँ बराहनाथ दौहित्रदौ होरे सुतौ रविदत्त: गाउल करमहा सँ श्रीदेव दौ।। रविदत्त सुता गांगु कान्ह गोपाला: कोइयार सँहारू दौ।। अपरा सुता करमहा सँ आङनि दौ (०२/०६) गौरी सुतौ अमाँइका: नान्य्पुर खौआल सँ जगदेव दौ।। ए सुतौ आङनि बलहिर सँ देवकंठ दौ।। ए सुतौ हारू क: धोसियाम सँ पराशर दौ।। कलिगाम सँ दिवाकर दौo (३८/०२) डालू सुता गौरी गुणे ग्रहेश्व रा परनामक अमांइ का: बरूआली सँ रूचिकर दौ (०१/०५) चन्द्रदकर सुतौ विश्वरनाथ: कन्जंग्राम सकराढ़ी सँ जगन्नाचथ दौ गोविन्दज वन पनिचोभ सँ नन्द न सुत गंगेश्वमर द्दौo विश्वीनाथ सुतौ रविकर: (२५/०८) सेरी सिंहाश्रमसँभव दौ।। ए सुतौ रूचिकर: दहिमत सँ राम सुत दूबे दौ भण्डाररिसम सँ हरिहर द्दौo रूचिकर सुता सरिसब सँ नाने दौ अपरौ देवादित्य् सुतौ करूणाकर: करूआनी सकराढि सँ मo मo उo कारू दौ।। करूणाकर सुतौ रत्नाकर प्रज्ञाकरौं दहुला सँ श्रीहर्ष दौ।। रत्नाकर सुतौ हरिकर: कटाई सँभीभ दौ।। हरिकर सुतौ नाने क: सरौनी सँ श्रीकर दौ।। नोने सुतौ भवादित्य् पुरादित्यौस जालय सँ राम दौ।। जल्लरकी (जालय) सँ बीजी बान्धञव: एसुता खड़गधर चक्रधर शंखधरा जीवधरा: एतै मातृक कृष्णे:।। खड़गधर सुता विद्याधर कीर्तिघर गंगाधरा: मेरन्दीक मातृक विधाधर सुतौ हरिहर रूचिकरौ विजनपुर दरिo सँ वेद दौ।। हरिहर सुतौ श्रीपति: ए सुतौ विश्वेवश्विर: मटियानी सँ तारापति दौ।। ए सुतौ भवेश्वुर रामेश्वृरौ वरूआली माण्डेर सँ मo मo उo शंकर दौ।। मo मo उo रामेश्वृर सुता महामहत्तक गणपति महामहत्तक रतिधरसदुपाo महिधरा: आद्या पवौली सँ महिपाणि सुत थुवे दौ अन्योगण सकo धृतिकर दौ।। गुणे सुता अफेल लाखन रविय: पाली सँ हलधर दौ।। (१०/०४) अपरौ महो हलधर सुतौ।।
(४१)
मुरारी एकहरा सँ दिवाकर दौ (०४/०६) देवे सुतौ रत्नेश्व र: मझौरा सकराढ़ी सँ श्रीकंठ सुत नीलकंठ दौ पवौली सँ वाचस्प१ति द्दौ अपरेसुता सोम धर्ममित्रेश्व्रा थशिया सँ त्रिलोचन दौ महुआ सँ बर्द्धमान द्दौo।। रत्नेश्वमरसुता दिवाकर रूचिकर (२२७/०७) शुचिकर मतिकर मिश्र हरिकरा: मड़ार सँ श्री हर्ष दौ।। दिवाकर सुतौ स्था नान्तनरिक सुधाकर रतिकरौ तिलय सँ बराह सुत देवशर्म्मा दौ भण्डासरिसम सँ धारेश्वकर द्दौo। अपरा सुता तेरहोत सकराढ़ी सँ कुलेश्व र सुत भवेश्वमर दौ सकुरी सँ लक्ष्मीे द्दौo मुरारी सुतौ पाँखूक: तेरहोत सकराढ़ी सँ गाजो दौ (०३/०९) मनोरथ सुता वनमाली वशिष्ठत गोविन्दस शुभंकरा: अपरौ शकर्षण। शुभंकर सुता भागीरथ दिवाकर रत्नपति नाईका: तेरहोत वासिन्यभ:।। सिंहाश्रम सँविद्यापति द्दौo भागीरथ सुतौ कुलेश्वसर: ए सुता रामेश्वरर योगीश्वकर भवेश्व र परमेश्वतरा: रामेश्वसर सुतौ जीवधर रतिधरौ महुआ सँ महादेव दौ।। जीवधर सुतौ गाजोक: केउँटी तिलय सँ लक्ष्मीसकर दौ।। ढ़ोढवाल अलय सँ नयदेव द्दौo।। गाजो सुतौ गणपति: अलय सँ यशोधरदौ अलय सँ बीजी धरनीधर: धाउन प्रसिद्धनामा।। ए सुता मनोरथकत्र्जकअमॉइका:।। मनोरथ सुता प्रितिकर श्रीधर वावन रामा: वावन सुतौ शंखधर पुरूषेत्तमो।। गोधूलि वासिन्‍यों पुरुषोत्तम सुतौ भोगीश्विर: पद्मपुर पकलियासँ राम दौ।। ए सुतौ यशोधर देवधरौ करूआनी सकराढ़ी सँ मo मo उo कारू दौ करही सँ नयवंश द्दौo यशोधरा सुतौसाठूक. नरउन सँ महिधर दौ अपरा सुता खौआल सँ रूद्रपाणि सुतखांजो दौ खण्डुबला सँ होरे द्दौo।। पाँखूसुता गणेश्व र नन्दीकश्वुर वीर गोविन्दत हरिश्वसर: पतऔना खौआल सँ नरसिंह दौ (०३/०४) भवादित्य‍ सुतौ रति: वभनियाम सँ यवे दौ।। रति सुतौ डालूक: सरौनी सँ हाउँन दौ।। डालू सुतौ शशिधर नरसिंहों तत्राद्यो नगवाड़ धोसोत सँ रति दौ
(४२) ''१३''
अन्यो२ों भण्डा'रिसम सँ सिरटि दौ।। नरसिंह सुतौ नारायण दामोदरौ मुगे नी दिघोय सँ कुमर सुत साठू दौ भूतहरी सँ वल्ल्भदाश द्दौo।। गोविन्दख सुता होरे नोने भरैवा चान्दो बलियास सँ धारू दौ (१०/१०) गंगादित्यद सुता भबाई मंगलधर परनामा।। भवाईं मिश्र, शिवादित्या दत्तकपुत्र: यमुगाम सँ दिनकर दौ अन्त् ‍यो धोसियाम सँ श्रीरंकदौ मंगलधर सुतौ धारूक: फनन्दाह सँ परान सुत रूद दौ यमुगाम सँ चतुर्भुज द्दौo धारू सुतौ चाको रत्नपाणि: कुरहरि करमहा सँ धनेश्व र दौ।। गाउल करमहा सँ बीजी मुरारी।। एसुता जगद्धर हेमधर मनोधरा:।। हेमधर सुतो महिधर ए सुतौ हरिहर ए सुतो रतिदेव जगदेव श्री देव वासुदेवा: तत्राद्यो पनिहारी दरिहरा सँ कविराज मिसरदौ।। अन्तवयो शक्तिरायपुर नरउन सँ बलभद्र दौ।। श्रीदेव सुतौ चण्डेुश्वरर विश्वैशश्वकरौ।। चण्डीाश्वभर सुता प्राणेश्वणर नन्दीवश्वशर महेश्ववर रामेश्व रा: कुरहरिवासियों योग बेहट कुसमाल सँ गोविन्द् दौ।। रामेश्वशर सुता। गिरीश्वार धनेश्वेर मतिश्वदर देवेश्व रा: यमुगाम सँ बासुदेव दौ धनेश्वदर सुतौ गुणीश्वार: बेलमोहन नरउन सँ नारायण दौ।। कीर्तिकर सुतो भीखन धाने कौ।। भीखनप्रo रत्नेश्वरर सुता प्रान्धिन डगरू दर्व्वे्श्वारा: नान्य्पुर विस्फीध सँ गुणे दौ।। दर्व्वेशश्व्र सुतौ पीताम्बार: गोविन्दववन पनिचोभ सँ लखन सुत लक्ष्मी।कर दौ।। ए सुतौ भिखेक: मालिछ मातृक: ।। ए सुतौ नारायण गोविन्दो‍ उपमन्युु गोत्रे गढ़ एकहरी सँ हरिहर दौ। क्वतचित् राज गुरू भद्रेश्वरर द्दौo।। नारायण सुतौ लक्ष्मीलपति: भन्द वाल परिसरा सँ नयशर्म्म द्दौ।। एवम् ठ. रामभद्र मातृक चक्रं।।
(४३)
अपरा ठ. महामहोपाध्या‍य भगीरथ प्रo मेघ सुतौ सुतौ ठ. (१००/०९) कृष्णादनन्दर: खौआल सँनन्दरन सुत जगन्नाुथ दौ।। (०३/०६) अपरा बाछे सुतौ आङनि: पबौली सँ वाचस्पीतिदे आङनि प्रo रत्नाकर सुता दिवाकर गदाधर धृतिकरा: केउँटी राउढ़ सँ हरिहर द्दौo अपरौ लक्ष्मीगकर: महुआ सँ सिद्धेश्व रा परनामक दौ।।
लक्ष्मीाकर सुतौ नितिकर रूचिकरौ पनिचोभ सँ हरिवंश दौ।। छितिशर्म्मक सुतौ बैकुण्ठि हृषिकेशो:।। हृषिकेश सुतौ हरिवंश माने कौ।। हरिवंश सुता दिवाकर रत्नाकर चन्द्रौकर सूर्यकरा: बलहिटसँ श्या।मकंठ दौ।। नितिकर सुतौ साधुकर: सरौनीसँनाटू सुत भद्रेश्वकर दौ महो (१९/०४) साधुकर सुतौ महो (१४/०२) सुधाकर: तिसउँत सँ शुचिकर दौ।। (०८/०९) हल्ले४श्व२र सुतौबाभन: महुआ सँ बासुदेव दौ।। ए सुतौ गणपति तरूणी वरूआरी माण्डतर सँ विधू दौ।। गणपति सुता रघुपति रामपतिनन्दीीश्वकरा: भरेहा सँ देवे दौ।। रघुपति सुतौ बाछे शुचिकरौ सकराढ़ी सँ महामहोपाध्यााय हरिहर दौ (०३/०२) महामहोपाध्या य (१२८/०४) हरिहर सुता सदुपाध्यााय (२३/०४) नादू सदुपाध्याुय भादू सदुपाध्या२य (३०/०१) सुपे सदुपाध्यायय चांडोका: सरिसब सँ जयादित्या दौ (०३//०४) महामहोजयादितय सुतौ (०२/०४) दामूक: देवहार सरौनि सँ सर्वानन्दक दौ।। क्वतचि व्रहमानन्द् दौ ।। शुचिकर सुता . . . विहनगर दरिहरा सँ भोगीश्वदर दौ।। (११/०३) मण्डवन सुतौ ऐलौक: भदुआल वासी ए सुता जुहे पदूम अनन्ता‍:।। पदूम सुता सोम शर्म्म् भवशर्म्म उदयशर्म्मद जयशर्म्म विष्णु। शर्मणा तत्र सोम शर्म्मद सन्तदति बिहनगर वासी।। सोमशर्म्मम सुता बासुदेव जयदेव कामदेव यशोदेवा: गंगोली सँ पुरुषोत्तम दौ।। बासुदेव सुतौ चण्डेेश्वोर रातू कौ पण्डो‍ली वासी जल्ललकी सँ।।
(४४) ''१४''
शिवादित्यि दौ।। रातू सुतौ भोगीश्वेर: कंत्र्जोली मातृक।। भोगीश्वअर सुता करमहा सँ हरदत्त दौ।। हरदत्त सुतौ लक्ष्मीेकर हरिकरौ दहुला सँ श्रीहर्ष सुत भवदत्त दौ (१४/०५) (२४//०५) महो सुधाकर सुतौ बुद्धिकर: पाली सँ केशव दौ (०९/०८) श्रीधर सुतौ रामदत्त: गढ़ माण्डुर सँ सुपे दौ दिघोय सँ सुरेश्व र द्दौo रामदत्त सुता केशव (२१//०२) माधव (४६//०५) नरसिहं मुरारिय: (२०/०९) पबौली सँ बागे दौ (०७/०३) महो गंगाधर सुता पराउँ जीवे लरवाईका: दरिo श्याीमकंठ दौ।। पराउँसुतौ बागे क. गढ़ निखूति सँ जगद्धर दौ (०७/०७) सिंहाश्रम सँ रत्नेश्वार द्दौo बागे सुतौ धराधर महिधरौ (१९/०७) बुधौरा सकराढ़ी सँ प्रितिकर दौ।। केशव सुतौ सदुपाध्यारय गोढ़ेक: नरउन सँ कोने दौ (०८/०७) अपरा कोने सुता सकo जीवेश्वेर दौ (०८/१०/०) खण्ड़बला सँ जाई द्दौo।। महामहोपाध्याुय (४२/०७) बुद्धिकर सुता (२९/०६) (१२६/०५) वृद्धिकर कृष्णदकर नन्द‍ना: बभनिo रूचिकर दौ (०६/०६) वीर सुता भगव कुमार शीत कान्हा तत्राद्यास्त्र य पण्डो्लि दरिहरा सँ बाभन दौ अन्योुता डीहंदरिहरा सँ लक्ष्मेसश्वरर द्दौo।। कुमर सुतौ वसुकंठ: सकo गिरीश्वतर दौ।। वासुकंठ सुता रूचिकर रामकर सुधाकर मित्रकरा दरिo वृद्धादित्यन दौ (०७/०४) चिन्ता मणि सुतौ अभिमन्युस विकर्णो।। अभिमन्युo सुतौ दिवाकर (३०३/०५) गुणाकरौ दिवाकर सुतौ वाचस्प्ति जन्‍मेजयो भोरवरिसँ प्रज्ञाकर दौ।। जन्मेवजय सुता महा महोपाo हरिदेव शितिकंठ श्यासम कंठ लक्ष्मी कंठ नीलकंठा: अपरौ देवादित्यस गिरीश्विरौ।। महामहोउपाo हरदेवसुता यवेश्व र विश्वमम्भार लक्ष्मेौश्वसरा रादी कोइयार सँ सिंधुनाथ देल्हजन दौ।। अपरौ लक्ष्मीलपाणि
(४५)
रत्नपाणि सबौर मातृक:।। पाली सँगंगादित्य दौ।। विश्व‍म्भहर सुतौ लौरिक वृद्धादित्यौ शिवादित्यौकोचे का (२६/०९) ।। तत्राद्यास्त्ररय रामपुर नरवाल सँ सीनू सुत लक्ष्मी‍पतिदौ नरसिंह द्दौo इति श्रीधर पत्र्जी।। सीरदौ इति मंगलधर पत्र्जी।। अन्योद्दौ माहव जल्लशकी सँ रविभातृ योगेश्वलर दौ।। लौरिक वृद्धादित्यु सुतौ नारू (२८/०४) डालू कौ बुधवाल सँ मधुकर दौ खण्डकबला सँ सुपै द्दौo।। अपरा सुता गोधुलि अलय सँ साठू दौ।। (१३/०८) साठू सुतौ (२१/०६) नारायण (३२/०८) हरिकौ बलहा वलियास सँ रामशर्म्मँ दौ (०१/०२) श्री नाथ सुत जयशर्म्म सुतौ रामशर्म्मर:।। रामशर्म्मव सुता जाटू दूबे (३७/०६) (३०/०७) माधव बाटू का: टकबाल सँ रत्नधर दौ।। (३६/०३) रूचिकर सुता शुभंकर हरिकर शंकरा: जगति सँ केशव दौ।। धोधि सुतौ गणपति नन्दीु कौ तत्राद्य: गंगोली मातृक अन्योौ। राउढ़ मातृक:।। नन्दी) सुता शिरू नारू (२७/०७) वाचू मांगुका: नेयाम सुरगन सँ सुरेश्वधर दौ।। शिरू सुतौ माधव केशवौ भण्डा रिसमसँ धृतिकर द्दौo।। केशव सुता गढ़ खण्ड बला सँ अनन्तौ सुत सुपन दौ फनन्दरह सँ भवाई द्दौo एवंनन्दतन मातृक चक्र।। नन्दसन सुता जगन्ना थ देवनाथ (१३६/०३) हौरिला (११२/०२) सोदरपुर सँ रातु सुत राम दौ।। सिंहाश्रम सँ बीजी महामहोपाध्या०य हलायुध . . . ए सुतौ महो दधि।। ए सुतौ महो जाइक: ए सुतौ महो महिधर ए सुतौ गांगुक: ए सुतौ वागीश्वटर ए सुतौ रत्नेश्वार रामेश्व रौ नगुरदह सँ विसव दौ।। रत्नेश्वकर सुता महामहोपाध्यामय हल्लेाश्वेर महामहोपाध्याहय (१८/०९) सुरेश्वार महामहोपाध्यााय (२१/०१) जीवेश्वररा: पारपुरसकराढ़ी सँ अनन्त( दौहित्री जयदेवीयुत्रा: सोदरपुर ग्रामौ पार्यका:।। महामहोपाध्याहय हल्लै श्वदर सुतौ राजू हलधरौ गढ़ बेलउँच सँ (२८/०७)
(४६) ''१५''
हल्लै६श्व र दौ (०४/०५) सन्तोदष सुतौ लक्ष्मी्पाणि: पाली सँ विकर्ण दौ।। ए सुता हल्लैढश्व'र पॉचू नीलकंठ देवकंठा पड़ारियॉं सँ भवादित्यढ सुत केशव दौ हल्लैहश्वैर सुता बरैबा सँजयशर्म्मव दौ सकराढ़ी सँ धरानन्दय द्दौo।। (२२१/०५) राजू सुता सदुपाध्याायभोगीश्व्र योगेश्वीर (०३/०३) महेश्व रा: गढ़ निखूति सँ नोने प्रसिद्ध रत्नधर दौ अन्योोगीश सकराढ़ी सँ जीवधन द्दौo तिलई सँ लक्ष्मीयकर द्दौo नोने प्रo रत्नधरसुता बहेराढ़ी सँ ठ. जयकंठ द्दौo (०७/०२) पबौली सँ वीर द्दौo सदुपाध्याौय भोगीश्व र सुता महामहो (२१/०७) ग्रहेश्वतर रूदेश्व र हिरेश्वतर (४०/०७) धीरेश्वसर विश्वेँश्वीरा: (१९//०८) दूबा सकराढ़ी सँ विभू दौ।। बैकुण्ठ‍ सुतौ श्रीवत्स): ए सुतौ सोमेश्वषर ए सुतौ जागेश्व(र देवेश्वशरौ।। देवेश्वकर सुतौ विरेश्वनर: छतौनी सँ माधव दौ।। वीरेश्वएर सुता धीरेश्व्र रजेश्ववर यटेश्वौरा: वभनियाम सँ राम दौ।। रजेश्वजर सुतौ वासुदेव विभूकौ छादन सरिसब सँ शिवादित्य् दौ . . . विभू सुता बुधवाल सँ हिरू दौ रेकौरा गंगोली सँ मण्डयन द्दौo।। पण्डु आ सँ नित्याौनन्द‍कस्तु त सदुपाध्या य विश्वे श्वीर सुतौ रातूक: पण्डौनली दरिहरा सँ मुनिदौ (०७/०४) अपरा देवधर पण्डौेलीवासी ए सुतौ उदयकर गौढि़जल्लपकी सँ खड़गधर दौ।। गोढि़ सुतौ वाभन: विठुवाल वासी भण्डागरिसम सँ जगाई दौ।। ए सुता सप्तम: धृतिकर गुणाकर सोमेश्वलर रत्नाकर भीमेश्वडर गुणेश्वार रज्जे श्वुरा: तत्राद्यो गंगोर सँ नारायणा दौ।। अपरै सुसैला अलय सँ बलभद्रदौ सोमेश्‍वर सुता वत्सेोश्वँर सिद्धेश्वौर (२१/०३) (२२/०४) वीरेश्वतर जीवेश्व(रा: तत्राद्यास्त्ररय अहपुर करमहा सँ रूचिकर दौ अन्त्ी‍यो तपनपुर पाली सँ नरसिंह दौ।।
(४७)
वीरेश्व्र सुतौ मुनिर्नाम्ना/ (१९//०१) विदित: ए सुता दिवाकर (२१/०९) रविकर मित्रकरा: (५६/०५) बभनियाम सँ गोनन दौ (०६/०७) महवाल सँ दिवाकर द्दौo।। अपरौ हरिकर: तल्ह)नपुर सँ लमशर्म्मग दौ (०७/०९) लभशर्म्मा् सुता चोटवाल सकराढी सँ गोविन्‍द दौ।। चोटवाल सकराढ़ी सँ बीजी सिद्धेश्वदर: ए सुतौ धृतिवर्द्धन त्रिलोचन प्रo नामा: ए सुतौ हरदत्त: ।। ए सुता महादेव शिवदेव सिद्धेश्वएरा:।। महादेव सुतौ व्या।स बासुदेवौ:।। बासुदेव सुतौ कुसुमाकर: बहेराढ़ी सँ जयकंठ दौ।। अपरौ कान्ह : अपरा नीमाटकबाल सँ रत्नेश्वौर दौ।। ए सुता गोविन्दज माधवजगन्ना था: यमुगामसँ हरदत्त दौ।। गोविन्दे सुता सुरगनसँ दुर्गादत्तदौ रात सुता (३५//०६) (४८/०७) (१३५//०२) भवे माधव रामा बेलउँच सँ धर्मादित्या दौ।। (१०//०३) (७२/१०) धर्मादित्यध सुतौ रतिकर वागूकौ खौआल सँ उँमापति दौ (११/०२) कान्ह२ सुतौ नरसिंह: सुइरी सँ धर्माध्यगक्षक देवे दौ।। अपरौ (२०/०/१०) डालूक: सरौनी सँ धर्माध्यीक्षक गढ़ाउन दौ।। नरसिंह सुतौ धर्माध्यतक्षक लभशर्म्मल: गोधेलि अलय सँ भोगीश्वनर दौ।। लभशर्म्म सुता पनिहत नोने उँमापतिय:गोधोलि अलय सँ देवेस्यैभव दौ।। तैनेवदत्तक:।। अन्यो्मा केथौनी टकबाल सँ जगद्धर सुत कान्हस दौ।। उँमापति सुतौ (२५//०३) रमापति केउँटराम पण्डोँली सँ दामोदर दौ।। ब्रहमपुरा सँ पृथ्वीमधर द्दौo (२७/०४) राम सुता हरिअम सँ नोने सुत दिनू दौ (१२/०/१०) (४१//०९) माधव सुतौ (१८//०८) माई नाई कौ पंचवक विस्फी( सँ असाउँन दौ।। नाई सुतौ धारूक: गंगोर सँ अनिरूद्ध दौ (०७/०७) विश्व्नाथ सुता लक्ष्मीईनाथ शशिनाथ हरिनाथ भवनाथ जगन्नाधथा: पाली सँ ऐलो दौ।। शशिनाथसुतौ अनिरूद्ध नोने कौ फनन्द ह सँ लखाई दौ।।
(४८) ''१६''
अनिरूद्ध सुतौ लोकेक: . . . सँ . . . सुत . . . दौ . . . सँ . . . द्दौo।। धारू सुतौ नोनेक: माण्डगर सँ कीर्तिधर दौ (०२/०२) अपरा शिलपाणि सुतौ शुभंकर: ए सुतौ रत्नाकर ए सुतौ चांड़ो कीर्तिधरौ नरवालसँ नयधर दौ।। कीर्तिधरसुता श्रीधर पृथ्वीडधर प्राणधर मुक्तिधर धर्मधरा: पनिचोभसँ हरिहर दौ (२५//०८) नोने सुता दिनू (२६//०४) रति मति गुणैका: (४६/०४) एकमा वलियाससँ नितिकर दौ (१०/०५) मित्रकर सुतौनितिकर: ए सुतौ (३०६/०१) चन्द्रसक्रर विभाकरौ (३५/०८) पालीसँ भगव दौ।। गणपति सुतौ भगव: दुबासँ शुचिकर दौo भगव सुता सिम्मुिनाम करमहासँ चारूदत्त दौ।। शाण्डिल्य६ गोत्रे करमहा सँ बीजी सुरेश्वसर: ए सुतौ भूषण: ए सुतौ अमोघ: ए सुतौ गुणदेव: ए सुतौ देहरि: ए सुता महार्णव कारक मo मo उo नारायणा मुरारी खेते का। महार्णव कारक महामर्होपाध्यारय नारायण सुतौ हिंगूक:।। अहपुर वासी मुरारी सुतौश्रीधर ए सुतौ वंशधर ए सुतौ हरदत्त: ए सुता वरदत्त चारूदत्त भवदत्ता: तत्राद पा भिन्न अन्योत जगतिसँ धारेश्वसर दौ।। चारूदत्त सुता जयदत्त ब्रह्मदत्त नोनेका: त्रिलाठी घुसौतसँ देवदत्त दौ (११/०४) सुपर सुतौ देवदत्त खण्डघबलासँ विश्वतनाथ दौo।। कटाईसँ भीम द्दौo (२०/१०) मिश्र (२०//०९) दिनू सुता रामकर (७२/०१) हलधर दामोदरा: (५७/०३) . . . माण्ड०रसँ लगाई दौ (०२/०४) नन्दी श्वदर सुतौ जीवेश्वरर वागीश्व्रौ तिसुरी सँगंगेश्वँर दौ पदमनाभ तिसुरी वासी ए सुतौ लक्ष्मीरपति: विस्फीौसँ मधुकर दौ।। ए सुतौ भवेश्वार: खनौरी सकराढ़ीसँ धर्माध्य‍क्षक सर्वानन्दौ दौo।। ए सुता गंगेश्व‍र जगद्धर शिवशर्म्माभ सुरगनसँ चाकौ दौ।।
(४९)
गंगोर सँ साबे द्दौo।। गंगेश्व र सुतौ गिरीश्वार नरसिंहो बेला सकराढ़ी सँ हरदत्त दौ पनिचोभ सँ महादेव द्दौo।। (५८/०७) बागेश्वथर सुता दूबे नगाई हिराई का: कुजौली सँ राजू दौ (०४//०५) गंगोली सँ केशव द्दौo।। नगाई सुता श्रीदत्त चाको नरसिंह विश्व म्भ रा: दिनारी सरिसब सँ चाको दौ।। दिनारी सरिसब सँ बीजी जनार्दन।। जनार्दन सुतौ माने देवे कौ।। माने सुतौ प्राणधर: प्राणधर सुता चांड़ो जीवे दिने भिखे बिठूका: दहुला सँ ब्रहमेश्वूर दौ चांड़ो सुता रूद (२३/०१) जगन्ना थ भवेश्वतरा: मछेटा पाली सँ महेश्ववर दौ।। एवं जगन्नााथ मातृक चक्रं।। जगन्नावथ सुतौ (१५५//०९) हरिकेश लक्ष्मींपति विरपुर पनिचोभ सँ शम्भूव दौ (१०/०३) विश्व नाथ सुतौ (४१//०५) राम: माण्डपरसँ कापनि माधवदौ।। राम सुतौ बाटूक: पबौली सँ मेढू दौ (११/०७) हलधर सुता राम हेढ़ामेढ़ू का: डीह दरिहरा सँ हरिहर दौ मेढू सुता दौ पोखरौनी टकबाल सँ शुक्लक भिखारी दौ (०३/०९) शुक्लद भिखारी सुतौ चिलकौर दरिहरा सँ गांगु दौ भानुर सरौनी सँ हरिवंश द्दौ।। बाढ़ू सुता रातू (१४०//०४) हारू महेश्वजर बागू फलहारी (२७//०८) दिनकर मधुकरा:।। तत्राद्यो: पंच पत्उगना खौआल सँ राम दौ अन्यो/ ५ गढ़ विस्फीकसँमहत्तक होराई दौ।। माहब बरेबा सँ रूद द्दौo।। सिद्धेश्वरर सुतौ राम चाको कौ पिहवाल सँ रूद दौ अलय सँ रूद द्दौo।। राम सुतौ गोपाल मुरारि: कोइयार सँ गुणाकर दौ।। कोइयार सँ बीजी शूलपाणि: ए सुतौ सिधूक: ए सुता देल्हरन विश्वरनाथ श्रीनाथा: सिंहाश्रम सँ विद्यापति दौ।। देल्हसन सुतौ जीवधर: ए सुतौ पृथ्वी धर ए सुतौ गुणाकर: ए सुताहरिसिंहपुर निखूति सँ जीवेश्वधर सुत . . . गोंढि दौ।। बागू सुता खांतू (४०//१०) छीतर मितू (२६/०५) गोविन्दौ (२६/०५) बाछ लाखू का: (३०//०१) तत्रादया पंच चान्दो् वलियास सँ होरे दौ गंगोर सँ विश्वकनाथ:द्दौo
(५०) ''१७''
(०७/०८) शिवनाथ सुतौ पद्मनाथ: टकबाल सँ सोनमनि दौ. चाउँटी टकबाल सँ बीजी रत्नेश्व७र: ए सुतौ गणेश्विर ए सुत बलदेव: ए सुतौ रत्नाकर प्रभाकर धर्मकर सूर्यकरा:।। रत्नाकर सुतौ सोनमनि: दोहाइन विस्फीा सँ अरविन्दट दौ।। सोनमनि सुतौ नरसिंह हरिसिंहो अलारि दिधोय सँ श्रीधर दौ।। खांतू सुता (८४//०७) डालू (८६/०७) महो सुपे महिधर पॉंखू शम्मूु का: जजिवाल सँ रतिकर दौ (०८/०३) (३७//०६) गौरीश्व र सुतौ आवस्थिक सिद्धेश्वूर विन्यैोन श्व८रो माड़र सँ वाहन दौ।। आवस्थिक सिद्धेश्वतर सुता गयन घनेश नोने कोचे इन्द्रे का: . . . पकलिया सँ नयदेव दौ।। इन्द्रे सुतो सोम भवेकौ बसुआली सँ छीतर दौ।। सोम सुता (३/०२) गोपाल नारू भगव (३१/०५) माधव दामूका: मण्डादरिसम सँ साठू दौ।। अपरौ रतिकर मांगुकौ पण्डौदली सँ लक्ष्मीलकर दौ रतिकर सुतौ मति हरि: करहिया पनिचोभ सँ प्रितिकर दौ (०८/०५) प्रितिकर सुता थरिया सँ आनू दौ।। थरिया सँ: वीजी त्रिलोचन वीजी त्रिलोचन ए सुतौ होरेक: दिघोय मातृक:।। होरे सुता रविनाथ जगन्ना्थ नयनाथ शक्तिनाथ लक्ष्मीतनाथा कुजौली सँ वर्द्धमान दौ।। रविनाथसुता आनू गोपाल वुद्धिकरा: फेनहथ गंगोली सँ होरे भागिनेय: आनू सुता आदू नादू बासू गांगू का: खजूरी पानिचोभ सँ रघुपतिसुत रताई दौ करहिया वासी कुजौली सँ त्रिपुरे द्दौo शम्भूु सुतौ चिकूक: कुजौली सँ जोर दौ (०४/०२) शुभंकर सुतौ गोंढि पण्डोुली सँ रूद्रभागिनेय: ए सुतौ महिपति वानू कौ विनती सँ पराक् अच्युुत दौ।। बानू सुतौ मानेक: तिसूरी सँ भवेश्वौर दौ।। माने सुतौ गोपाल: टकबाल सँ गुणाकर दौ शिलपाणि केथौनीवासी।। ए सुतौ जगदेव वरदेवौ बुधौरा सँ मणिकंठ दौ।। वरदेव सुतौ गुणाकर: दूबासँ शिवशर्म्मँ दौ।। गुणाकर सुता।।

Thursday, October 1, 2009

उपन्यास draft

उपन्यास
डोमासी
ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् .
स भूमिं विश्वतो वृत्वा अत्यतिष्ठद् दशाङ्गुलम् ..

(सहस्रशीर्षा पुरुष: सहस्राक्ष:सहस्रपात्। सभूमिग्वंसर्वतस्पृत्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम्॥...)

पद्भ्यांशूद्रो अजायत...

पद्भ्यां भूमिर्दिशः...
The Purusha sukta is an integral part of Rg Veda samhita (10.7.90.1-16),though said to be a later addition. It also appears in the Taittiriya Aranyakas(3.12.13)(of Yajur Veda), the Vajasaneyi Samhita (31.1-6), the Samaveda Samhita(6.4) and also, the Atharvana Veda (19.6) Apart from this, an explanation of some parts of this hymn is also found in the Satapatha Brahmana,the Taittiriya Brahmana and the Svetasvatara Upanishad. The Mudgalopaisad gives a commendable summary of the hymn. The contents largely are reflected in the Bhagavata (2.5.35 to 2.6.1-29) and in the Mahabharata(Moksadharma parva 351 and 352).
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात |
सभूमिं विश्वतो वर्त्वात्यतिष्ठद दशाङगुलम ||
पुरुष एवेदं सर्वं यद भूतं यच्च भव्यम |
उताम्र्तत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ||
एतावानस्य महिमातो जयायांश्च पूरुषः |
पादो.अस्यविश्वा भूतानि तरिपादस्याम्र्तं दिवि ||
तरिपादूर्ध्व उदैत पुरुषः पादो.अस्येहाभवत पुनः |
ततो विष्वं वयक्रामत साशनानशने अभि ||
तस्माद विराळ अजायत विराजो अधि पूरुषः |
स जातोत्यरिच्यत पश्चाद भूमिमथो पुरः ||
यत पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत |
वसन्तोस्यासीदाज्यं गरीष्म इध्मः शरद धविः ||
तं यज्ञं बर्हिषि परौक्षन पुरुषं जातमग्रतः |
तेन देवा अयजन्त साध्या रषयश्च ये ||
तस्माद यज्ञात सर्वहुतः सम्भ्र्तं पर्षदाज्यम |
पशून्तांश्चक्रे वायव्यानारण्यान गराम्याश्च ये ||
तस्माद यज्ञात सर्वहुत रचः सामानि जज्ञिरे |
छन्दांसिजज्ञिरे तस्माद यजुस्तस्मादजायत ||
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः |
गावो हजज्ञिरे तस्मात तस्माज्जाता अजावयः ||
यत पुरुषं वयदधुः कतिधा वयकल्पयन |
मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ||
बराह्मणो.अस्य मुखमासीद बाहू राजन्यः कर्तः |
ऊरूतदस्य यद वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ||
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत |
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च पराणाद वायुरजायत ||
नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो दयौः समवर्तत |
पद्भ्यां भूमिर्दिशः शरोत्रात तथा लोकानकल्पयन ||
सप्तास्यासन परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कर्ताः |
देवायद यज्ञं तन्वाना अबध्नन पुरुषं पशुम ||
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि परथमान्यासन |
ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याःसन्ति देवाः ||
प्रेम-घृणा, आशा-निराशा ।
मुदा एत्तऽ, ओत्तऽ ई द्वन्द नै ।
खाली घृणा आ निराशा रहै डोमासीमे। दरभंगा नगरक कात करोटमे स्थित। आब तँ बीच शहर भऽ गेल छै। स्टेशनक कातमे। मुदा सड़क आ घर-द्वार तेहने सन। जेना ग्रीकक दासक होइत हेतै। सड़क छैहे कहाँ, नबका प्रबासी सभ मूह बन्द कऽ देने छै, बड्ड झगड़ा बजरलै। तकर बाद आब डोमासीसँ बाहर निकलै लेल एकटा एकपेरिया सन रस्ता दऽ दै गेलैए। हमहूँ तँ छोड़िये ने देलियै, मोन ओकाइत अछि ओत्तऽ जाइमे। लोक सभ कहै छै जे, जे सभ पढ़ि लिखि लैये से ओत्तऽ घुरियो कऽ नै जाइये। हँ बाबू , अपने नीक मोहल्लमे रहै जाऊ आ हमरा सभकेँ डोमा डिगरी उठएबा लेल कहू ! डोमासी छी डोमौ , जेना बीनी , हकरा पथिया आ पेटार छै ! मुदा से आब गेल जमाना ।

इन्जीनिअर साहेबक घर बगले मे रहनि । बड्ड नीक लोक, पूरा परिवारे सज्जन । मुदा हुनका सन आर दोसर कोनो परिवार नहि रहै । सभ नमरी बदमाश सभ । जखन लैटरीन जाम होइ छै तखन जे घोंघियेनाइ देखब ! मुदा काज निकललापर तँ , हाँ-हाँ ओत्तहि रहू ..एना कहै जएत । ओ इन्जीनिअर साहेबकेँ मुदा ओहो सभ बतहा इन्जीनिअर कहै छलै। कमाइ-खटाइ नहि छलै तेँ । कमाइ-खटाइ माने बाइली आमदनी । एक बेर १९८७ क भूकम्पमे हमही तँ इन्जीनिअर साहेबकेँ हॉस्पीटल लऽ गेल रहियै। मुदा सत्ते जिद्दी रहए ओ । अललपट्टीमे एकटा प्राइवेट डॉक्टरक ओहिठाम डोमासीक एकटा छौड़ा काज करै छल। ओत्तहि पहिने लऽ गेलियै । मुदा ओतबो मोन खरापमे प्राइवेट हॉस्पीटलमे भरती हेबासँ ओ मना कऽ देने छल। ओहि समयमे हमरा ओत्ते अकिल नै ने रहए। तामसो उठल रहए। फेर ओहि भदबरियामे लहेरियासराय लऽ गेलहुँ। सरकारी हॉस्पीटल देखि कऽ इन्जीनिअरक मोन निश्चिन्त भऽ गेल रहै। तीन घण्टा इमरजेन्सी वार्डक बाहरमे ठाढ़ भेल हमर मोन लोहछि गेल रहए। मुदा हॉस्पीटल सभमे डोमासीक छौड़ा सभक शान देखलियै। वार्ड बॉय कहै सभ, दपदप उज्जर ड्रेस पहिरि वार्ड सभकेँ बहारैत रहए। बच्चा वार्डमे नर्स सभक शान देखलियै , चमैन कहि कऽ कियो देखए जे हिम्मत होइ ! मुदा नर्समे बेशी बाहरक, केरलक आ लोहरदग्गा दिसका ।

“ई कॉल सेन्टर सभ नै अछि ? गुड़गाँवमे मारते रास एहन ऑफिस सभ छै । चौबीसो घण्टा खुजल रहै छै । ओत्तहि ई ड्राइवर रहए । अपने सभ दिसका अछि । नीक गाड़ी चलबैत अछि”। तखने इनरदेव झा आएल आ एके साँसमे एतेक गप कहि गेल । एकटा ड्राइवरक लेल कहने रहियै, काल्हिये तँ । हमर घरक गैरेज-पार्किंग बड्ड संकुचित । मुदा नोएडामे ड्रॉ मे ई प्लॉट भेटल रहए अथॉरिटीसँ । से मँगनी बड़दक के दाँत गानए । ड्राइवर नीक अछि आकि नै तकर परीक्षा लेबाक लेल ड्राइवरकेँ गेटक बाहर लागल गाड़ी गैरेजमे लगबै लेल कहलिऐ। ड्राइवर बैक गीयर लऽ कऽ एक्के बेरमे गाड़ी गैरेजमे लऽ कऽ चलि गेल ।
“ड्राइवर तँ ट्रेन्ड अछि । एतेक शिकस्त


सिलावक खाजा बड्ड नामी। पटनाक म्यूजियमक सोझाँ जे प्रसिद्ध सिलाव खाजा बला दोकान सभ अछि, से नहि। ई बिहारशरीफ लग जे सिलाव जगह अछि, ततुक्का असली सिलाव खाजा अछि, शुद्ध घीमे बनल। तूर सन हल्लुक, मुँहमे देबैक तँ हवासन हल्लुक लागत। अपूर्व स्वादक आनन्द दैत गलि जाएत। पोस्टिंगक क्रममे जतेक पनिश्मेन्ट पोस्टिंग हमरा भेटल अछि ताहिमे बिहारशरीफक एहि नक्सली एरियाक पोस्टिंग मात्र पहिल नहि अछि। मुंगेरक पोस्टिंगमे जे सीताकुण्ड, योगाश्रम आ किलाक दर्शन कएलहुँ, तकर वर्णन सुनि ऑफिसक लोककेँ लगलन्हि जे ई तँ पोस्टिंग एन्ज्वॉय कऽ रहल छथि। से एतए पटकि देल गेल छी। मुदा आदतिसँ लाचार छी। मनुक्खक आदति। थेथर, जिदियाहबला आदति सभ। माए-बाप मरए, युवा पुत्री विधवा भऽ जाए, किछु भऽ जाए। दू-चारि दिन मुँह लटकेने रहत, निन्न पड़ि उठत तँ अदहा-चिन्ता-फिकिर खतम। फेर किछु दिन मुँहक भावकेँ कृत्रिम प्रयाससँ दुखी राखत, जे लोक दुखी बुझैत रहए। थेथर, जिदियाह होइत अछि मनुक्ख, तकरा गाँधीजीक सत्याग्रह सेहो बुझि सकैत छियैक। ओना कोशकार तीनूकेँ पर्यायवाची किन्नहु नहि मानताह।
मुदा ओदन्तपुरी आ नालन्दा विश्वविद्यालय घुमबासँ पहिने सिलाव अएलहुँ। कारण ओ सभ तँ किताबमे नामी छैक ने सर, खाइ-पीबय बला किछु नञि भेटत नालन्दामे। ओदन्तपुरी तँ बिहारशरीफक एकटा मोहल्लाक नाम अछि। खण्डहर य्तँ मुदा नालन्दाक देखबा योग्य अछि। मुदा किछु नहि भेटत खाय-पिअब योग्य। मुदा एतए सिलावमे- ओह खजबी छी ई , खाजा नहि। हौ एक टोकरी सर लेल बान्हि दहुन्ह। ई जे छौड़ा अछि बाबूसाहेब छी, एकर खिस्सा बादमे कहब ।
-दुलारू अछि ई की? घरक बाबू साहेब अछि।
-नञि सर। एम्हर राजपूतकेँ बाबू साहेब कहैत छै। एकरा सभकेँ बाबू साहेब कहबै तँ खूब खुशी रहत। जे काज नहियो होअयबला सेहो कऽ देत। खिस्सा बादमे कहब।
आगाँ-आगाँ शैलेन्द्र आ पाछाँ-पाछाँ हम। पहाड़पर गिट्टी तोड़बाक मशीन पहाड़केँ काटिकऽ खसा रहल अछि। स्त्री-पुरुष अपन काजमे लागल छथि। अपन कार्यक प्रति गौरवसँ भरल हँसी-खुशी। हमरा जेकाँ मुँह लटकेने नहि। पहिल दिन छी। रातिक निन्नक बाद हमहुँ नॉर्मल भइये ने जाएब।

२
कैक टा गामक समूह। आपसी मतभेद, वोट-पॉलिटिक्स। मुदा सभ सहमेलू सभ। गोटी फेकत। चित्त तँ बी.जे.पी. पट तँ कांग्रेस। आब सौँसे गौँआ ओही पार्टीकेँ वोट देत। हँ उमराव बिगहाक दू टा घर कम्यूनिस्ट पार्टीक अछि। भोरे-भोर ओकरा सभकेँ वोट खसाबय लेल कहि देल जाइत छै, बाबू जकरा देबाज्क अछि दऽ दिअ वोट। के फसाद करत से ओ सभ अपन वोट खसा कऽ चलि जाइत छथि।

“कत्तऽ घर अछि?”
“बिहार”।
“बिहारमे कत्तऽ?”
“घनश्यामपुर थाना, दरभंगा”।
“एहि चाह बला अहिठाम कत्तेक दिनसँ छी?”
“पहिल मास अछि”।
“कत्तेक पाइ दैत अछि?”
“छत्तीस सए टाका”।
“कतए रहैत छी?”।
“मधु विहार, द्वारका लग”।
“कतेक किराया लगैत अछि?”
“आठ सए टाका तीन गोटे मिलि कऽ दैत छियैक”।
“खाइत कतए छी?”
“दिनुका तँ यैह दैत अछि, रातिमे घरे लग एकटा मेस अछि। ओ भरि महिनामे पाँच सए टाका लैत अछि, रतुका खेनाइक- तीनू गोटेक”।
“एतेक सस्ता”।
“काजो कऽ दैत छियैक। जत्तेक मोन तत्तेक खाऊ। पनीरक तरकारी सभ आ सभ चीज”।
“आबए-जाइमे सेहो खर्च होइत होएत?”
“चाह दोकानबला बीस टाका रोज दैत अछि”।
“दरमाहासँ फराक दैत अछि आकि दरमाहासँ काटैत अछि?”
“...मासक आखिरीमे पता चलत जे काटैत अछि आकि नहि”।
“दिल्लीमे दिक्कतो होइए?”
“नहि। पहिने होइत छलए लोक सभकेँ। आब नहि। आब तँ अपना दिसका बड्ड लोक भऽ गेल। आब तँ बस सभमे जे कियो बिहारी कहैत छैक, तकरा सोझे हम सभ पटापट मारनाइ शुरू कऽ दैत छियैक?”
अनिल सभ दिन भोरमे चाह लऽ कऽ अबैत रहए। एक दिन हम ओहिना ई सभ पूछि देलियैक। आब ओ सभ दिन आबए आ कोनो ने कोनो घाना सुनाबए लगैत छल।


ऊँटनीसँ खेत जोतल जाइ छैक हरियाणामे। आरिपर जालक गाछ सेहो रोपल जाइत छैक। एहि जालक गाछमे लू बहलापर पीअर फर सेहो लगैत अछि।
एहने वातवरणमे एक गोट किसान ऊँटनीसँ हर जोइत रहल छल। हर जोतैत-जोतैत ऊँटनी अपन नमगर गरदनि नमराय जालक गाछसँ पात खा लेलक। मुदा संजोग जे पात गोलठिया कऽ ओकर गरदनिमे अँटकि गेलैक।
तखने एक गोटे जे ओहि खेतक आरि देने कतहु जा रहल छल आएल आ पुछलक जे की भेल।
किसान कहलक जे ओकर ऊँटक गरदनिमे किछु अँटकि गेल छैक आ हर जोतब छोड़ि बेचैन अछि।
ओ व्यक्ति पुछलक जे ई हर जोतैत-जोतैत दहिना कात गेल छल की?
-नञि।
-उत्तर।
-नञि।
-दक्षिण।
-नञि।
-वाम।
-हँ।
-फेर ओ जालक पातपर मुँह मारने रहए की?
-हँ।
-कोनो गप नहि।
ई बाजि ओ व्यक्ति ऊँटक गरदनिपर एक हाथ मारलक। नुरिआएल जालक पात ऊँटक गरदनिसँ बाहर आबि गेल आ ओ निचेन भऽ गेल।
किसान पुछलक जे अहाँ ई करएमे कोना सक्षम भेलहुँ।
ओ व्यक्ति कहलक जे हम डॉक्टर छी। तेँ।
किसान कहलक- अच्छा। तखन तँ हमहुँ डॉक्टरी कऽ सकैत छी।
ओ गाम गेल। ओतए एकटा बुढ़िया सूतल रहए। ओकर मोन खराप रहए।
ई चिकरैत घूमि रहल छल जे हम डॉक्टर छी। ककरो जे इलाज करेबाक होअए तँ हमरा लग आऊ आ इलाज कराऊ।
बुढ़ियाक परिवारजन एहि डॉक्टरकेँ बजा कऽ अनलक।
डॉक्टर पूछब शुरू कएलक।
- बुढ़ी दहिना कात गेल छलीह की?
-नञि।
-उत्तर।
-नञि।
-दक्षिण।
-नञि।
-वाम।
-नञि।
- एक बेर हँ कहि कऽ तँ देखू।
ओकर परिवार बला सभ हँ कहि देलक।
फेर जालक पात खेलन्हि की? एहि प्रश्नक उत्तरमे सेहो परिवार बला सभ आश्चर्य व्यक्त कएलक जे मनुक्ख जालक पात किएक खाएत?
मुदा एहि डॉक्टरक कहलापर ओ सभ हँ कहि देलक।
आब डॉक्टर बुढ़ीक गरदनिपर मारलक। ओ तँ लटकले छलीह। से हुनकर प्राण निकलि गेलन्हि।
आब घरमे मात्र तीन गोटे रहथि से बूढ़ीकेँ कन्हा देबाक लेल डॉक्टरोकेँ जाए पड़लैक, लहाश उघि कऽ डॉक्टर बेसुध भऽ गेल। बूढ़ीक अन्तिम क्रिया भेल आ तखन जे डॉक्टर फीस मँगलक तँ ओ सभ ओहि डॉक्टरपर मारि-मारि कए छुटल।

डॉक्टर ओतएसँ भागि दोसर गाम पहुँचल आ फेर इलाज कराऊ, इलाज कराऊ, ई कहि चिकरय लागल।
एक गोटे अएलाह।
-चलू। हमर बाबूजीक मोन खराप छन्हि। इलाज कए दियन्हु।
-इलाज तँ हम कए देबन्हि। मुदा लहासकेँ कान्ह हम नहि देब।


............................................
“ई नालन्दाक राजप्रसाद नहि, नालन्दाक बौध विश्वविद्यालय अछि। कुमारिल भट्ट केँ एतएसँ सातम महलासँ नीचाँ फेकि देल गेल छलन्हि। बौध धर्मक सहिष्णुताक पाठ पछाति जा कए भूमिहार मठाधीश लोकनि बिसरि गेल छलाह, जेना सभ धर्म-संस्थाक संग होइत अछि।

“खाजा तौलल भऽ गेल बाऊ”। पाइ दऽ कऽ हमरा सभ आगाँ बढ़लहुँ।

.........................
बड्ड बदमस्ती करैत छल ई। राजपूतक गाम। मोन बहसल।

..........................................................................
फाइलक गेँट, गरदासँ सनल। ओहिमे सँ एक-एकटा कागत निकालि मुँहपर रुमाल राखि झारि रहल छी। ओहिमे सँ किछु काजक वस्तु निकलैत अछि, किछु बेकाजक। विधवा सोहागोक केस-मुकदमाक फाइल। मान-अपमानक खाता-खेसरा। आरोप-प्रत्यारोपक प्रकरणक क्रम। बूढ़ महिलाक युवावस्थाक खिस्सा, किछु सत्य, किछु मिथ्यारोप। पति आ पुत्रक जीवन। बेनग्न होइत हमर सभक सभ्यताक छाप। किएक चानन घसने रहैत अछि ई बूढ़ी। भगवान पर एतेक भरोस? एहि उमरिमे बेटाक स्मारक बनेबाक जिद्द? हारि आ जीतक तारतम्यक बीच, एखन फेर एकटा पेटीशन? जितबाक कोन अद्भुत लगन लागल छैक ओकरा। हारिते रहल अछि भरि जिनगी, तैयो!
पहिने तँ कुमोनसँ मंडल सरक कहलापर ई काज हाथमे लेने रही। मुदा आब हमरो इच्छा भऽ गेल अछि, इच्छा ओकर पेटीशनकेँ यथाशीघ्र दाखिल करबाक। इच्छा ओकरा जितेबाक। ई फाइलक गरदा, गरदासँ सानल कागत-पत्तर सभ। डस्टसँ एलर्जी अछैत हम एहिमे घोसिया गेल छी। एहि बुढ़ियाक हारिक नमगर फेहरिस्ट, तकर सोझाँ हमर अपन हारि सभक कोनो लेखा नहि। एकरा जितयबाक जिद्दक आगाँ अपन अप्रत्यक्ष विजय लखैत अछि। सोझाँ-सोझी विजय नहि तँ एहि बुढ़ियाक माध्यमसँ सम्भावित विजयक पेटीशन। हारत तँ ई बुढ़िया आ जे ई बुढ़िया जीतत तँ जीतब हम। ई बुढ़िया धरि अछि अगरजित। ऑफिसमे सभसँ झगड़ा केने अछि। कार्यालयक क्यो गोटे एकर पेटीशन आगाँ बढ़ेबाक लेल तैयार नहि। मंडल सर मुदा एकर सभटा नखड़ा बरदास्त करैत छथि। एकर बेटा हुनकर बैचमेट छलन्हि। नीक लोक छथि, सज्जन। कार्यालयक कनीय सदस्य सभसँ हमरा कहियो कोनो प्रतियोगिता नहि होइत अछि। मुदा उच्च पदाधिकारी सभसँ फाइलोपर आ ओहिनो किछु ने किछु होपिते रहैत अछि। बदमाश अधिकारीकेँ तँ हम तकने फिरैत छी। मुदा मंडल सर नीक लोक। सज्जन। आ एहि पेटीशनकेँ देबाक भार ओ हमरेपर छोड़ने छथि। बुझल छन्हि जे दोसर अधिकारी ओहि पेटीशनमे नेङरी मारत आ तखन आन सभ बीचेमे पेटीशन छोड़ि भागि जएत। मुदा हम तँ बदमाशकेँ तकने फिरैत छी। बदमाश अधिकारीकेँ तँ आरो। से पेटीशन दाखिल भऽ सकत हमरे बुते। ई विश्वास छन्हि मंडल सरकेँ।

“अहाँपर सँ हमर विश्वास उठि गेल अछि । एक महिनासँ झुट्ठे घुमा रहल छी। एखन धरि पेटीशन नहि भेल दाखिल कएल”। बुढ़िया आइ लगा कऽ तेसर बेर ई सभ गप सुनेलक अछि आ चलि गेल अछि। पहिल बेर तँ हम मंडल सरकेँ कहबो केलियन्हि जे कोन फेरमे हमरा सभ पड़ल छी। एहि बुढ़िया लेल जान-प्राण लगेने छी। मुदा देखू, दस टा गप सुना कऽ चलि गेल। मुदा मंडल सर कहलन्हि जे नञि यौ। समएक मारल अछि ई । जेहन लोक सभसँ आइ धरि एकरा भेँट छै तेहने ने बुझत ईअ सभकेँ। ई गरदा सानल फाइल सभकेँ मुदा आब घोंटि गेल छी हम, बुझू सोंखि गेल छी। आइ फेर बुढ़िया ई सभ गप कहि बहार भऽ गेल। हम आ मंडल सर एक दोसराकेँ देखि रहल छी। बिनु हँसने। पराजयक छाह दुनू गोटेक मुँहपर अछि।

शुभाषीष।
हम एतय कुशल छी। अहाँ सबहक कुशलक हेतु सतत् भगवानसँ प्रार्थी रहैत छी। आगाँ समाचार ई जे अहाँ सभ हमर खोज खबरि लेनाइ बिल्कुले बिसरि गेल छी। फोनो तँ छोड़ू, चिट्ठीयो सँ गप्प केना महिनो बीति जाइत अछि। कमसँ कम सप्ताहमे नहि तँ महिनोमे एको बेर तँ मायक लेल गप्प करबाक समय निकालू। एतेक मोटका-मोटका किताब अहाँ लिखैत छी किन्तु मायसँ गप्प करबाक फुर्सत नहि अछि। अहाँक किताबक खिस्सा आ कविता सभ दीदी सुनेलक अछि। बहुत मार्मिक लगैत अछि। परन्तु अपन माँक प्रति कोनो जिज्ञासा नहि होइत अछि, जे कतय रहैत अछि आ कोना अछि। भाएसँ अहाँ अपने समय-समयपर गप्प करू जे हम कतऽ कतेक दिन रहब। गाममे आब हमरा नहि रहल होएत कारण एतए कोनो व्यवस्था नहि अछि आ कियो पुरुख नहि रहैत छथिन्ह। अहाँ सभ भाए-बहिनमे छोट छी किन्तु घरमे अहींकेँ घरक व्यवस्था आ इन्तजामक भार शुरुहेसँ अछि। किन्तु एम्हर अहाँ ध्यान नहि दैत छियैक। फोनपर अहाँसँ गप्प करबाक बड्ड मोन होइत रहैत अछि। बच्चा सभसँ सेहो गप करबाक मोन होइत रहैत अछि। बच्चा सभकेँ दू-तीन दिनपर बासँ गप करबा लेल कहबए। जमाएकेँ देखैत रहै छियन्हि हे सभ दू-तीन दिनपर अपन माँसँ गप करैत रहैत छथिन्ह, से हमरो सौख लगैत रहैत अछि जे हमर बेटा सभ केहन अछि जे कहियो माँसँ गप्प करबाक मोन नहि होइत छैक। सभ कहैत अछि जे अहाँकेँ कोन चीजक कमी अछि, से हमरो चीजक कमी तँ नहि अछि मुदा धिया- पुताक हम प्रेमक भूखल छी। पुतोहु अहाँकेँ एखन घरक सभटा काज करए पड़ैत होएत। बड्ड मेहनति होइय होएत, मुदा तैयो हमरोपर ध्यान राखब। हम बड्ड घबराएल रहै छी तेँ जे फुराएल से हम चिट्ठीमे लिखा देलहुँ। अहाँ सभक प्रेमक भूखल- अहींक माँ।

दोसर चिट्ठी गौँआक-

बेटा,
महीस दूध दऽ रहल अछि, मुदा टोलबैय्या सभ जड़ि रहल अछि।

अएँ यै , अहाँक दूध होइये तँ टोलबैय्या सभ किएक जड़त? आ अहाँ से बुझै कोना छियैक? से कहलियन्हि। तँ कहलन्हि जे मोने-मोने जड़ैए, से हम सभटा बुझै छिऐ।
मुदा बेटाकेँ देखू- अएँ यौ- हमरा दूध होइये तँ लोक सभ किएक जड़ैए?
माएपर कतेक विश्वास छै?

भोजमे- हे जतेक खेबाक अछि से एक्के बेर पातपर लऽ लिअ। भात आनै ले जाइ छी तँ डलना सठि जाइए, डलना आनै लेल जाइ छी तँ दालि सठि जाइए!
-हौ बाबू- पातपर जतेक अँटत ततबे ने लेब।
-कोनो बात नहि।

दुर्गा पूजा, शारदानगर ढोढ़ाँइ दस टाका तहे-तहे दिलसँ दै छथि- रुखसाना बनारसक नर्तकी बजै छथि।
धुर, मुजफ्फरपुरसँ लऽ अनै छै आ झुट्ठो बनारसक..।
-हौ मुदा ई शारदानगर कोन गाम छै।
-बुझलही नहि। पट्टी टोलक जे पाइबला सभ रहै से सड़कक ओहिपार टोल बना लेलकै आ लक्ष्मीपुर नाम राखि लेलकै- जे पट्टी टोलक हम सभ नहि छी। लक्ष्मी आ सरस्वतीक झगड़ा बुझल नहि छौह, से भगवानक झगड़ाकेँ सोझाँ अनने अछि। सभटा अछि महिसबार सभ मुदा गामक गरिबहा सभ पट्टी टोलक नाम शारदानगर राखि लेलक अछि। चल नर्तकीकेँ तँ अही बहन्ने पाइ दै जाइ छै।


“भऽ गेल अछि सर। एहि शुक्र धरि पेटीशन दाखिल भऽ जएत”।
“मुदा अहाँक स्थानान्तरण भऽ गेल अछि, शुक्र दिन धरि अहाँकेँ जएबाक अछि”।
“कहलहुँ ने हम। भऽ जएत शुक्र दिन धरि। जएबासँ पहिने दाखिल कइये कऽ जएब। परिणाम तँ बादमे पता लागिये जएत”।
बिनु हँसने, बिनु तमसाएल मुखाकृति लेने बहराइत छी। कऽ दैत छियैक दाखिल एकर पेटीशन। हारत तँ ई हारत। जीतत जे ई तँ जीतब हम।

.....
सोहागो। गढ़ बलिराजपुरक बसिन्दा एकर परिवार। खेती-बाड़ी नीक, तरकारी बेचि नीक जमीन-जत्था बनेने। छह भाँएपर भेल छलीह सोहागो।
पिताक दुलारि। माताक दुलारि। सभ भाएँक दुलारि। मुदा मात्र दस बरख। फेर विवाह भऽ गेलन्हि। पतिसँ प्रेम छलन्हि वा नहि छलन्हि – ई गप गरदा लागल कोर्ट फाइलमे नहि लिखल अछि।
हुनकर नैहरक चर्च मात्र एक पैराग्राफमे खतम अछि। मात्र ई विवरण अछि जे पतिक मृत्यु भऽ गेलन्हि जखन हिनकर उमरि अठारह बरखक छलन्हि।
मुदा एकटा बेटा भगवानक कुपासँ मृत्युक पूर्व पति हुनका दऽ गेल छलखिन्ह। अठारह बरखक उमरि। एकटा बच्चा।
मुदा गरदाबला फाइलमे नहिये सासुरक कोनो लोकक आ नहिये नैहरक कोनो भाए-बन्धुक कोनो गबाही वा किछुओ भेटल। ताहिसँ ई लागल जे भाए सभ अपन-अपन परिवारमे व्यस्त भऽ गेल जाइ होएताह। तखन सोहागोक ई बयान जे ओ नैहरक दुलारि छलीह! माए-बापक आ छह भाँएक। माए-बाप तँ चलू बूढ़ भऽ
मरि गेल होएताह मुदा भाए सभ?
कष्ट काटि अफेलकेँ पढ़ेलन्हि-लिखेलन्हि सोहागो। बीस बरखक बेटा भेलन्हि तँ ओहो मृत्युकेँ प्राप्त कएलक। नीक सरकारी नोकरी भेटले छलैक। घटक सभ घुरियाइये रहल छलैक। आठ बरखक वैवाहिक जीवनक बाद बीस बर्खक वैधव्य। आब पुतोहु अबितैक आ नैत-नातिन संगे ओ खेलाइतय। मुदा तखने ई वज्रपात। मुदा हमर तँ तहिया जन्मो नहि भेल छल। नञि , सत्ते। बुझू जाहि बरख एहि बुढ़ियाक बेटाक मृत्यु भेल छलै, ताहि बरख हमर जन्म भेल रहए। आ तकरो बाइस बरख बीति गेल। बूढ़ी आब हमरा समक्ष अछि। ओकर बेटाक बैचमेट हमर मंडल सर। आ हम ओही पदपर छी जाहि पदपर ओकर बेटा आइसँ बाइस बर्ख पहिने नोकरी शुरूह कएने रहए। छह मास मात्र नोकरी कएने रहए आकि...। शुक्र दिन धरि समय बाँचल अछि हमरा लग। की करू? ई बुढ़िया हहायल-फुफुआएल अबैत अछि। सरकारी कॉलोनीक गेटपर अपन बेटाक मूर्ति लगेबाक आग्रह लोक सभसँ करैए, कएक बरखसँ। मुदा एकर झनकाहि बला स्वभावसँ, व्यवहारसँ लोक एकरापर तमसा उठैत अछि। एकरा अर्द्ध-बताह घोषित कऽ देल गेल अछि। मुदा एहि बेर तँ एकर काज किछु दोसरे तरहक छैक। अही सप्ताह किछु करए पड़त। देखै छी।

.......
“अफेलकेँ मरबाक रहितए तँ अहाँक रिवाल्वरसँ अपन माथपर किऐ मारितए। ओकरा लग तँ अपन सर्विस रिवाल्वर रहए”।
“श्रीमान्। हमर बेटाक हत्या कएने अछि जटाशंकर। हमर जीवन नर्क बना देलक। बीस सालक हमर तपस्या समाप्त कऽ देलक। एकरा सजा देल जाए”।
“मुदा जज साहेब। जटाशंकर आ अफेलक अलाबे ओहि घरमे क्यो नहि छल। हमर कानून कहैए जे दस दोषी बहरा जाए मुदा एकटा निर्दोषकेँ सजा नहि भेटए। के गबाही देत जखन तेसर क्यो रहबे नहि करए”?
“मुदा जज साहेब अपने कहि रहल छथि जे अफेल दोसराक रिवाल्वरसँ अपनापर गोली किएक चलायत। आ अपनापर गोली चलेबाक अर्थ भेल आत्महत्या। हमर बेटा हमरा असगर छोड़ि आत्महत्या कऽ लेत? किएक करत ओ आत्महत्या”?
“जटाशंकरकेँ हिरासतमे लेल जाए...अगिला सुनवाई....”।

....................
“अहाँक चेलाक तँ ट्रांसफर भऽ गेल मंडल सर! सभ एक्के रंगक छी। हमर बेटाक मूर्ति कॉलोनीक गेटपर लागि जाइत तँ कोन अनर्थ भऽ जइतैक। मुदा सभ अपन-अपन घर परिवारमे लागल अछि! जे गेल से गेल। अनका की कहू, हमर भाइये सभकेँ देखू। कहै लेल तँ छह टा....”। हनहन-पटपट करैत ओ बहार भऽ गेलि। मंडल सर ओकरा-“सुनू। हिनकर ट्रांसफर भेल छन्हि मुदा एखन शुक्र दिन धरि रहताह”- ई सभ कहिये रहल छलाह मुदा ओ भङ्गतराहि नहि सुनलक। किएक सुनत?
“की भेल? जाए दियौक। शुक्र दिन पेटीशन फाइल भऽ जएतैक तँ ओकर गोस्सा अपने ठंढ़ा भऽ जएतैक।
.......
ओकर पिता वैश्या लग जाइ छलैक, माएकेँ कष्ट दैत छलैक। गोली मारि देलक आ अनुकम्पापर अही विभागमे अछि। ओ लड़की, विवाहक राति पति फाँसी लगा लेलक, कोनो दोसर लड़कीसँ फँसल छल- एकरा अनुकम्पापर नोकरी भेटलैक..लोक सभ कतेक उड़न्ती उड़बैत छल..भऽ गेलै विवाह..बहिनक दिअरसँ..सभ उड़न्ती खतम..
पितियैन संगे अवैध सम्बन्ध..आँखिक देखल अछि यौ...ई छौड़ासँ घृणा भऽ गेल..आ ओ मौगीकेँ ने देखू..केहन अछि..
सभ केस खतम भऽ गेलै...मासक अंतिम दिन देखबै-पेंशन दिन- बड़का उजरा दाढ़ी बढ़ेने देखबै-बैंकोमे जा सकै छै पाइ-मुदा अरबधिकऽ एहि बुढ़ियाकेँ जड़बै लेल ऑफिस आबिकऽ पेंशन लऽ जाइए।
आर्म्स ट्रेनिंग..लामा पिस्टल आ वेबले-स्कॉट रिवाल्वर। तकर बाद कहियो खाली रिवाल्वरो बिना जमीन दिस नली रखने नहि उठेने रही..बिना ट्रेनिंग बला सभ तँ कहियो तरहत्थीमे मारि लै जाइए तँ कहियो नली साफ करए काल अपना वा अनका दिस नली राखि गलतीसँ चला दै जाइए।
................
“कहू जटाशंकर। हमरा तँ अफेलक आत्महत्याक कोनो कारण नहि बुझना जाइत अछि। ई सत्य जे ओहि मृत्युक गबाह नहि अछि। मुदा ओहि कोठलीमे मात्र दू गोटे रहथि। अफेल आ जटाशंकर। आ जटास्धंकरक रिवाल्वरक गोली अफेलक माथमे गेलैक”।
“मुदा जज साहेब। हमरा किछु सूचना भेटल अछि जाहिसँ हमर दिमाग घूमि गेल अछि। ओना हम ई सूचना सार्वजनिक करबाक पक्षमे नहि छलहुँ कारण एहिसँ एकटा भूचाल आओत। मुदा जखन हमर क्लाइन्टपर फाँसीक सजाक खतरा घुरमि रहल अछि हमरा लग एकरा सार्वजनिक करबाक अतिरिक्त आर कोनो उपाय नहि अछि”।
“ई कारी कोट पहिरि फेर कोनो बहन्ना अनने अछि। हम गरीब लोक छी सरकार। हमरा कोर्टक तारीखपर आबएमे ढेर खरचा उठबए पड़ैत अछि। एकरा सजा देनेसँ हमर बेटा घुरि कऽ तँ नहि आओत मुदा ई फेर एहन काज नहि करए से टा हम चाहए छी”।
“मुदा सोहागो देवीजी। ई केस कतेक माससँ चलि रहल अछि मुदा नहिये अहाँक परिवारक आ नहिये अहाँक सासुरक क्यो गोटे अएल।

........ अहाँकेँ विश्वास नहि अछि- हे देखू अखबारमे लिखल अछि.. आइ एतए...
ओ समए छल जखन हम अखबारमे निकलल गपकें सत्य आ मात्र सत्य बुझैत रही। हम की सभ बुझैत रहथि। कोनो मतभिन्नता भेलापर हमर भाए अखबारक पन्ना उनटए लगैत छल आ आंगुर राखि पढ़ए लगैत छल..देखू एतए लिखल अछि...
दू तीन बेर तँ ठीक मुदा एक दिन ओ समाचार हमहूँ पढ़ने रही से हम कहलियन्हि जे देखाऊ- आ ओ जतए आंगुर रखने रहथि ओतए हम देखए चाहलहुँ तँ ओ हरबड़ा गेलाह। मुदा आब अखबारक जतेक पसार आ वृद्धि भेल हौक मुदा ओकर विश्वसनीयतामे ततबा न्यूनता आएल छैक। पहिने समाजसँ कटल रहबाक कारणसँ हमर बाहरक दुनियाँसँ सम्पर्क अखबारक माध्यमटा सँ सीमित छल। सेहो एकर कारण भए सकैत अछि।
.......................
-मालिक किछु पाइक काज रहए, अछि संगमे।
-अबै छियौ, पुतोहु आबि गेलौ।
-बड्ड मोन खराब छै, अखन अएब तँ चाहोसँ स्वागत केनिहार क्यो नहि अछि।
-रौ, हम चाहे पीबए लेल अबै छी। मोन खराब छै तँ जिगेसा करए ले नहि आबए देमे?
-किछु पाइ ले कहने रही।
-साँझमे अबै छियौ, ओतहि गप हएत।
गामक छोट-छीन ठिकेदारी केनिहार। ओ बूढ़ अपन इज्जतकेँ दाँवपर लगएबा लेल तैयार। साँझकेँ ई पाइबला सभ गरीबक झोपड़िमे किएक जाइत अछि। मोन खराप छैक पुतोहुक तँ ओकर जिगेसा रातिमे किएक आ जखन पाइक काज छैक बूढ़ाकेँ तखन?
................
रातिक राजा छल दुसाध, दिनमे ने मालिक मालिक। चोरक रूप थोड़े होइ छै आब, आब तँ चोरियो सभ करै लागल अछि। पहिने ओकर प्रशिक्षण होइत रहए, खेतक आरिपर। सिंह कोना काटल जाय से आरिकेँ काटि कए देखाओल जाइत रहए। भोर भेने जे लोक सभ खेत जाइत छल तँ देखैत छल। भरि गाम हल्ला..। रौ, सतर्क रहै जाइ जो। कोनो पैघ चोरिक ताकि मे अछि ई सभ। मुदा फेर वैह सभ दिनमे सामान्य मनुक्ख।..... दू दिनसँ फुटहा खा कऽ गुजर कऽ रहल छी। आइ चोरि लेल जाए पड़त। बच्चा सभक लेल। देहमे तेल लगा कऽ, मुँहमे भसम लगा कऽ। क्यो पकड़ए चाहत तँ छछलि कऽ भागि जएब। हे क्यो चोरकेँ रातिमे चीन्हि लेलहुँ तँ बरनी रहए देबैक। नाम नहि बकि देबैक। नहि तँ मारि देत...कारण दिनमे तँ अहाँ मालिक भऽ जएबैक। से डर छैक रातुक राजा एहि दुसाधकेँ।
...............
रिजवान, दरजीक दोकानमे काज करैत रहए,कहियो आबए कहियो नहि। तरकारी किनबा लेल हाटपर जाइत रही। रस्तेमे ओकर दोकान। नहि टोकियैक जे ओकर मालिक गपमे बरदेलासँ काजमे भाङठ भेला उत्तर ओकरापर बिगड़ि नहि जाए।मुदा ओ देखिते दौगि कऽ अबैत छल। भरि पोख गप करैत छल। चाह पीबाक आग्रह कएने छल। आश्चर्य लागल रहए। कारण घरमे तँ नव्मा-दसमाक विद्यार्थीकेँ बच्चा बुझल जाइत अछि।चाहक आग्रह ओहि वयसक विद्यार्थीकेँ के करतैक? मुदा ओ तँ चौक चौराहाक लोक भऽ गेल छल। उमरिसँ पहिनहिये पैघ भऽ गेल छल। से दोकानमे चाह बैसि कऽ पीने रही। तकितो रही जे क्यो चिन्हार लोक ने देखा जाए।
एकटा बंगाली छौड़ा रहए। बंगालीक बाप रिटायर भऽ गेल रहै, अठमेमे तँ रही- आब तँ देरीसँ बियाह भेने अपनो सभमे ई होएत। तहिया आश्चर्य लागल रहए। आश्चर्यसँ बेशी ओकरापर दया लागल रहए!


जाति तँ गामेमे ने अछि।
शहरमे तँ कमार आ हजामक पुश्तौनी ईलम ओकरा लेल रोजगार गढ़ैत छै, से मौज छै। हमरा सभकेँ कोनो ईलम नहि रहने भनसिया आ सेक्युरिटी गार्ड, आ स्कूलक मालीक रोजगार भेटैए।
आ गाममे संग-संग तारी-दारू पीलापर कुटीचालि होइये।–हौ देखहक मुँह कोना कोचिया-कोचिया कऽ बजैए। मुदा एत्तऽ तँ नहि पीने लोक कहैए- जीबि कऽ की करब, तखन कमाइ किएक छी?
..............
-नव कागतपर लिखल अछि। पुरान तिथि आवेदनपर देने की होएत। अफसर लोक, बुझि जएत जे आइये आवेदन देने अछि।
-कोना बुझि जएत। ओ सोझाँमे कागज मचोड़ि-सचोड़ि दैत अछि।
-हे की कऽ रहल छी। ओ मोचड़ल कागजकेँ सोझ करैत अछि।
-लिअ पुरान भऽ गेल।
-सत्ते।
...................
बान्हक कातक ओ मन्दिर

बान्हक कातमे।
अनमना दीदी।
गामक मोटामोटी सभ अँगनामे एकटा विधवाक घर रहैत अछि। घर नहि झोपड़ी कहू। मुदा जखने परिवार पैघ होइत अछि तँ क्यो अपन घर मुँह घुमा लैत अछि तँ क्यो बेढ़ बना दैत अछि।कखनो ओहि राँड़-मसोमातक घरक स्थान परिवर्तन भऽ जाइत अछि।
अनमना दीदीक घर बान्हक कात छन्हि। सोझाँक मजकोठिया टोलक छथि, मुदा घुसकि कऽ हमर घर लग आबि गेल छथि। सभ लोक सभ समङगर। आस-पड़ोसक धी-बेटी दिनमे, दुपहरियामे जाइत छथि। ढील-लीख बिछबाक लेल। ककर ओ लगक छथि से मरलाक बाद पता चलितए। श्राद्धक समय..जे लगक अछि से आगि देत आ तकरा घरारी भेटितैक। मुदा सेहो सम्भावना आब नहि। झंझारपुरमे सासुर छलन्हि अनमना दीदीक। ओतए अपन बहिनिक बेटाकेँ अपन बेटा बना राखि लेने छथि। मुदा नैहरक मोह नहि छूटल छन्हि।
खोपड़ीमे अबैत छथि। मासमे एक बेर तँ अवश्ये। अपनेसँ खेनाइ-पिनाइ, भानस-भात। मुदा झंझारपुरमे बेस पैघ घर, आँगन। बेटा-पुतोहुकेँ कहियो मुदा एतए नहि आनलन्हि।
सौँसे गाम विधवाकेँ दीदी कहैत अछि जे ओ नैहरमे रहैत छथि। आ फलना गाम बाली काकी जे ओ सासुरमे रहैत छथि।
से सौँसे गाम हुनका अनमना दीदी कहैत छलन्हि।
खोपड़ीक कातमे मुदा एकटा भगवानक मन्दिर बनेने छथि। महावीर बजरंगबलीक। शुरुहेसँ ई कोठाक रहै से नहि, मुदा बना देलन्हि ओकरा कोठाक। अन्न-पानि बेचि कऽ। पहिने तँ खोपड़िये रहै। जहिया अनमना दीदी झंझारपुर जाइत रहथि, अपन खोपड़ीक फड़की भिरका कऽ जाइत रहथि। बादमे ताला आ सिक्कड़िसँ बन्न सेहो करए लागल रहथि। मुदा बजरंगबलीक मन्दिर ओहिना खुजल रहैत छल। लोक सभक लेल..चौपहर। धी-बेटी गामक, साफ-सफाई, झाड़ू-बहारू करैत रहथि। पक्काक मुदा बादमे भेल। छात ढलाइ आर बादमे।पिटुआ रहए पहिने। जमीनक प्लास्टर करबए चाहैत रहथि, मुदा एस्टीमेट बेशी भऽ गेलन्हि। भगवानक घर चुबैत रहत? मुदा ढलाई आ प्लास्टर लेल पाइ कतएसँ आओत?
आइ हमरा लगैए जे हम सभ खूब मेहनति करैत छी। ककरोसँ सरोकार नहि अछि। ओह समैए नहि भेटैत अछि। मुदा अनमाना दीदीक दिनचर्या, भोरसँ साँझ भगवान लेल समर्पित। मुदा पोसपुत्र लेल सेहो समए निकालैत छथि। बीच-बीचमे झंझारपुर बजार लग स्थित अपन गाम जाइत छथि। ओतुक्को ब्योँत लगबैत छथि। फेर गाम अबैत छथि..नैहर।
देखू..गीता पढ़ि स्थितप्रज्ञ बनबाक अहाँक प्रयास।
मुदा अनमना दीदी।
गोर लगै छी दीदी। निकेना रहू। नहिये खुशी, नहिये कोनो दुखे। ने कोनो आवभगतक लालसा आ ने कोनो तरहक सहयोग प्राप्तिक आकांक्षा।
जोन ताकै लेल जाइत छथि धनुकटोली, दुसधटोली। ओतुक्का लोक इज्जतियो दै छन्हि, कोन हुनकर घरारी लेबाक छैक एकरा सभकेँ। ओतए हँसितो देखै छियन्हि। अपन टोलक लोकसँ हट्ठे कोनो काज लेल कहितो नहि छथि।एकटा काज करत आ कनियाँकेँ जा कऽ कहत। आ फेर दस साल धरि ओ सुनबैत रहत।
-दीदी, हनुमान जीक काज छै, सड़कक कातमे छथि। हमहूँ सभ तँ जाइत-अबैत माथ झुका कऽ पुजबे करबन्हि। से बिनु बोनि लेने हम ई काज करब।
- नै यौ तीर्थ-बर्त आ भगवानक काज मँगनीमे नहि करबाक-करेबाक चाही। हम कोनो रानी-महरानी छी जे बेगारी खटा कऽ मन्दिर बनबाएब आ पोखरि खुनाएब।
मुदा ढलैय्या आ प्लास्टर!
सड़कक कातक भगवानक एहि मन्दिरक सटल एक बीघा खेत, सभटा अनमना दीदीक। ढलैय्या भऽ गेलाक बाद भगवानक नामसँ लिखि देतीह। जे अन्न-पानि होएतैक ओहिसँ भगवानक घरक चून-पोचारा आ सफाई होइत रहत।
कतेक दिनसँ पड़ोसी पछोड़ धेने छन्हि।
-दीदी। तोहर सभसँ लगक भातिज हमहीं छियौ। ई जमीन हमर घरसँ सटल अछि। पहिलुका लोक बान्ह-सड़कक कातमे छोट जाति आ मसोमातकेँ घर बना दैत रहै। मुदा आब जमाना बदलि गेल छै।आब तँ सड़कक कातक घर आ जमीनक मोल बढ़ि गेल छै।तूँ आइ ने काल्हि मरि जएमे। तखन ई जमीन हमरा सभ पटीदार लेल झगड़ाक कारण बनत।
तूँ आइ ने काल्हि मरि जएमे- कहि कऽ देखियौक कोनो सधवाकेँ। मुदा मसोमातसँ कहि सकै छियै- भने ओकर पोसपुत्र- पुतोहु- नैत-नातिन होइ। ठीक छै बाबू।
-भगवानक लेल निहुछल अछि ई जमीन। अहीसँ तँ हमर गुजर चलैए। जे किछु पेट काटि कऽ बचबैत छी से कोशिल्या- भगवानक घरक ढलैया आ प्लास्टर लेल। झंझारपुरक जमीन-जालक पाइ सभ बेटा पुतोहुक छन्हि। से हम कोना..
-फेर दीदी। तूँ गप बुझबे नहि कएलेँ। जा जिबै छेँ राख ने। कर ने गुजर। हम तँ कहै छियौ जे तोरा मरलाक बाद जे पटीदार सभ आपसमे लड़त से तोरा नीक लगतौ। आ हम तोहर सभसँ आप्त भातिज।
देखियौ, कहै छै जे।
भातिज बाहरमे नोकरी करै छथि। जे गाममे रहैए से तँ भेँट करएमे संकोच करैए जे किछु देबए नहि पड़ए। ई मुदा जहिया गाममे अबैए आ हम गाममे रहै छी तँ भेँट करबाक लेल अबिते अछि। आ एहि बेर तँ हम झंझारपुरमे रही तँ ओतहु आएल रहए। सैह तँ कहलियै जे ई कोनाकेँ फुरेलै। से आब बुझलियै।
मुदा ई ढलैय्या कोना कऽ होएत। प्लास्टर तँ बादोमे करबा देबै। ततेक चुबैए, एहि साल तँ आरो बेशी चुबए लागल अछि। पिटुआ छत, दुइयो साल नहि चलल। ओकरा ओदारि कऽ ढ़लैय्या करत करीम मियाँ आ लछमी मिस्त्री, तखने ठीक होएत। देखै छी।
भातिजक आबाजाही बढ़ि गेल अछि आइ-काल्हि।
- ठीक छै दीदी, अदहे जमीन दऽ दिअ। दस कट्ठामे अहाँक भातिजक बसोबासक संग भगवानक लेल सेहो जमीन बचि जएत।
-मुदा बान्हपर अहाँक घरारीक लागि तँ नहिए होएत। तखन की फएदा होएत अहाँकेँ।
-छोड़ू ने। एखनो तँ टोल दऽ कऽ अबिते ने छी। चौक-चौबटिया आ बान्हक कातमे घर बनेबाक तँ आब ने चलन भेल अछि। आ आब चौबटिया आ बान्हक कातमे तँ भगवानेक घर ने शोभतन्हि। दस कट्ठाक दस हजार जहिया कहब हम दऽ देब। रजिस्ट्री बादेमे बरु होएत।
-ठीक छै। तखन हम सोचि कऽ कहब। एक बेर बेटा पुतोहुसँ पूछि लैत छी।

कोन उपाय। भगवानक घरक देबाल सभमे कजरी लागि गेल अछि। देबाल छोड़ू, बजरंगबलीक मूर्तिमे सेहो कजरी लागि गेल अछि। अनमना दीदी सोचिते रहि गेलथि। आ सोचिते-सोचिते भोर भऽ गेल।
दऽ दै छियै जमीन। आर उपाय की। नञि।
बेटा-पुतोहु कहलखिन्ह जे माए। ओतुक्का जमीन तँ भगवानक छन्हि। आ हम सभ से शुरुहे सँ बुझै छी। मुदा देखब। ओ कोनो चालि तँ नहि चलि रहल अछि।
-कोन चालि। पाइ तँ किछु बेशीए दऽ रहल अछि।
भगवानक मन्दिरक लेल, दस कट्ठा कम थोड़बेक होइ छै। पाइ जुटबैत-जुटबैत मरि गेलहुँ तँ ई अधखरु मन्दिर ओहिने रहि जएत। गप करै छी लछमी मिस्त्री आ करीम मिआँ सँ।
दस हजारमे ढलैय्या, प्लास्टरक संग चहरदिवारी सेहो बनि जएत। एस्टीमेट बनि गेल। रजिस्ट्रीक अगिले दिनसँ काज आरम्भ। आ भादवक पहिने समापन।

चलू रजिस्ट्री भऽ गेल। दासजी कागज-पत्तरमे बड्ड माहिर लोक। पुछबाक काज छै! - धुर। पकिया कागज बनल हएत।
भगवानक लेल कागज बनेबाक पहिल अवसर भेटल अछि दीदी- दासजीक गपसँ अनमना दीदी दासोदास भऽ गेलीह।
लोक कहै छै झुट्ठे जे लोकक श्रद्धा भगवानपर सँ कम भेल जाइ छै। ई दासजी। कहियो ने भेँट आ ने जान पहिचान। दू टा रजिस्ट्रीक कागत- एकटा दसकठिया भातिजक नाम आ दोसर भगवानक नामक मुदा एक्के फीसमे बना रहल छथि। साफे कहि देलखिन्ह- दीदी भगवानक जमीनक रजिस्ट्रीक मुदा पाइ हम एकदम्मे नहि लेब।
जे बेर-बखतपर काज आबए सैह ने अप्पन लोक। ठीके बूढ़-पुरान कहि गेल छथि। यैह सभ देखि कऽ ने कहने छथि।
अनमना दीदी बाइमे छथि। पएरे गाम अएलीह।सोहमे किछु नहि फुराइत छन्हि। मन्दिरकेँ अजबारू, काल्हिसँ काजक आरम्भ अछि। लछमी मिस्त्री अपन तेगारी, डोरी, करणी सभ राखि गेल अछि। डब्बुक सभ पानि भरबाक लेल अनमना दीदी जोगा कऽ राखनहिये छथि। पोखरि बगलेमे अछि। लीढ़सँ भरल, मुदा कातमे महीस सभकेँ पानि पिएबाक लेल लोक सभ कनेक साफ कइए देने अछि।

मुदा भोरेमे घोल-फुचुक्का। करीम मिआँकेँ काज करबासँ रोकि देल गेल।के रोकलक? भातिजकेँ खबरि दियौक। मुदा ओ तँ काल्हि झंझारपुरसँ सोझे नोकरीपर चलि गेलाह। रजिस्ट्रीक कागत ओना तँ अनमाना दीदी लग सेहो छन्हि। भातिजक सार रोकने अछि काज। चहारदिबारी नहि बनबए देत। मुदा काल्हि रजिस्ट्री काल तँ रहए ईहो। तखन? कहैत अछि जे बान्हक कातबला जमीन मेहमानक छियै, ऐँ यौ। तखन तँ ई मन्दिरो ओकरे हिस्सामे भऽ गेलै। कोनो बुझबामे गलती तँ नहि कऽ रहल अछि। भातिज मासक शुरुहेमे जा कऽ तँ अओताह, दरमाहा लैए कऽ ने।
मास भरि अनमाना दीदी गाम आ झंझारपुर करैत रहलीह। बेटा पुतोहु कहन्हि जे ई भातिजेक चालि तँ नहि अछि। नञि, से नहि कहू। दासजी तँ नीक लोक रहए। देखू।

-दीदी। अहाँकेँ कोनो धोखा भऽ रहल अछि।
-तखन तँ ई मन्दिरो अहींक भेल ने।
-नञि दीदी। ई मन्दिर तँ भगवानक छियन्हि। हुनके रहतन्हि। आ पाछूक जमीनक मालिक सेहो भगवाने।
-आ तखन तँ हमर ई खोपड़ी सेहो अहींक भेल ने।
-नञि दीदी। अहाँ जहिया धरि जीब तहिया धरि रहू। के मना करत?
-बौआ बड्ड उपकार अहाँक। आ पाछू दिसका जमीनक लागि तँ नञि बान्ह दिससँ अछि आ नहिये टोल दिससँ।
-दीदी। अहाँ हमरा जमीन बाटे जाऊ ने के मना करत? आ आरिपर बाटे खेतमे सभ जाइते अछि। जकर खेत बान्हक कातमे नहि छै से की अपन खेतपर नहि जा सकैए। अहाँ तँ नबका लोकक भिन्न-भिनाउज बला गप कऽ रहल छी।
-मुदा ई सभ अहाँ पहिने कहाँ कहने रही।
-दीदी, अहाँकेँ सभटा कहने रही। मुदा लगैत अछि जे अहाँकेँ धोखा भऽ रहल अछि।नहि विश्वास होइए तँ दासजीकेँ बजा दैत छी। ओ तँ तेहल्ला अछि।
-अच्छा तँ ओहो मिलल अछि।
-दू रजिस्ट्रीक कागत बना कऽ बेचारा एक रजिस्ट्रीक पाइ लेलक आ अहाँ कहि रहल छी जे मिलल अछि। भातिजक स्वर तीव्र भऽ गेलन्हि। हाँफए लगलाह आ जोर-जोरसँ बजैत बिदा भऽ गेलाह।
अनमाना दीदीक लेल नैहरक ई भोर सासुरक ओहि भोर जेकाँ रहन्हि जाहि दिन ओ विधवा भेल रहथि। आइ गामक धी-बेटी ढ़ील-लीख बिछबा लेल नहि अएलीह। अनमाना दीदीक राति भरिक वार्तालाप- बजरंग बलीक संग। एखने एहि भोरमे खतम भेल अछि। लोक सभ अँगनामे बच्चाकेँ ठोकि कऽ सुता रहल रहए। भोरमे किछु गोटे आबि पंचैती करेबाक सुझाव दए गेलन्हि। मुदा अनमाना दीदीक रोष तँ बजरंगबलीसँ छलन्हि।
-भगवानक जमीन अदहा बेचि कऽ भगवानक घर बनबितहुँ, मुदा मन्दिरक सटल जमीन रजिस्ट्री करा लेलक आ जे जमीन बचल ओहिसँ मन्दिरक लागिये नहि रहल। लागि तँ छोड़ू ओहि पर जएबाक रस्ते बन्न कऽ देलक। आ ई बजरंगबली। महावीर। कोन शक्ति छैक एकरामे? चालीस साल पेट काटि कऽ हिनका खोपड़ीसँ पक्काक घरमे अनलहुँ। ढलैय्या भऽ जइतए, चहरदिवारी बनि जइतए सैह टा मनोरथ रहए, आ सेहो हिनके लेल। हा...
एहि भोरमे भातिजक द्वारिपर ठाढ़ अनमाना दीदी। लोक सभक मोने जे आब आर बाझत झगड़ा। मुदा ई की भऽ रहल छथि। लछमियाँक भाए रिक्शा अनलक अछि। अनमाना दीदी भातिजक संग झंझारपुर जा रहल छथि। के कहलक? हुनकासँ तँ ककरो गपो नहि भेल रहै। हम कहनहियो रहियन्हि पंचैती कराऊ, मुदा मने जेकाँ कऽ देने रहथि। अच्छा लछमीक भाए कहलक। हँ, रिक्शा बजबै लेल जे गेल रहए से कहने हएत जे झंझारपुर जेबाक अछि।
दासजी केँ एकटा आर रजिस्ट्रीक कागत बनबए पड़लन्हि। अनमाना दीदीकेँ देखि ओ सर्द भऽ गेल रहथि जे जानि नहि बूढ़ी की सभ सुनओथिन्ह। मुदा अनमाना दीदी ततेक ने तामसमे छलीह जे किछु नहि बजलीह। तामस पीबि गेलीह। ओहो पाछू बला जमीन भातिजकेँ रजिस्ट्री कऽ देलन्हि। आ झंझारपुर स्टेशनसँ घुरि कऽ झंझारपुर बजार दिस बेटा पुतोहु लग पएरे बिदा भेलीह।
लछमीक भाए घुरि अएल। दू सवारीकेँ लऽ गेल रहए मुदा मात्र एक सवारी लऽ कऽ घुरि अएल। संगमे संदेश लेने गेल। लछमी मिस्त्री आ करीम मिआँ लेल संदेश। काल्हि भोरेसँ काज आरम्भ। फेरसँ?
चहरदेबाली बनल। भगवानक मन्दिर आ अनमाना दीदीक घरकेँ बारि कऽ। कहि देने छियन्हि दीदी केँ। हुनका जिबैत क्यो छूतन्हि नहि हुनकर घर।
घर आकि खोपड़ी, एक साल कनेक टूटल। दोसर भदबरियामे खुट्टा सरि कऽ खसि पड़ल। मुदा अनमाना दीदी नहि अएलीह। समाद देने रहन्हि नैहरक एक गोटे। ढलैया नहिये भेलन्हि बजरंगबलीक।
अनमाना दीदी यैह कहथि- की करबन्हि। कोनो शक्तिये नहि छन्हि बजरंगबलीमे। खसए दियौक खोपड़ी। सोंगर लागल घर कतेक दिन काज देत।

कैक बरख बीतल। कैक बरख नहि पाँचमे साल तँ। भातिज गामपर आएल रहथि। दरमाहा उठा कऽ। पोखरि दिससँ चप्पाकलपर। लोटा लेने बैसलाह आकि छातीमे दर्द उठलन्हि। नहि बचि सकलाह। लोक सभ कहए, देखू अनमाना दीदीक श्राप। बड्ड कानल रहथि ओहो दिन। ओहिसँ पहिने बजरंगबलीक मूर्तिमे ठीके शक्ति नहि रहए। मुदा हृदयसँ देल श्राप लागै छै। ओही दिन जागृत भऽ गेल रहथि बजरंगबली। आ आइ शक्ति देखा देलखिन्ह।
मुदा समदियाकेँ अनमाना दीदी कहलखिन्ह जे पाथरोमे जान होइ छै। हर्ट अटैक भेल होएतैक। परसू एतहि एकटा मारवाड़ीकेँ अटैक भेल रहै। चिन्ता-फिकिरसँ होइत छैक एकर अटैक। एतए डाकडर सभ रहै, मारवाड़ी बाँचि गेल। गाममे देरी भेने जान नहि बचै छै। तेँ ने हमहूँ एहि बुढ़ारीमे बेटे पुतोहु लग रहि रहल छी।
लोको सभ मानलक ई गप्प। ठीके। अनमाना दीदी जे बाँचल दस कट्ठाक रजिस्ट्री कऽ देलखिन्ह सैह ने पैसा देलकै चिन्ता-फिकिर भातिजक छातीमे। नहि सम्हारि सकल अनमाना दीदीक ई आक्रमण ओ। ठीके पाथरमे कोनो शक्ति थोड़बेक होइ छै।
.............
केस..पैरवी..जी साब..मुदा..
लगैए जे ई सभ पहिनेसँ निर्धारित छल। मुँहगर वकीलक सोझाँ जजक बकार बन्न होइत देखैत रही। बादमे पता लागल जे वकीलेक माध्यमसँ जज सभकेँ रुपैआ भेटैत छैक।
.....................
नया डेराक पता ठीक अछि वा नहि..पोस्टकार्ड लिखि पठेलहुँ.. पहुँचि गेल। कारण चिट्ठी-पत्री बड्ड अबैत छलन्हि।

हुनकर गप। कोनो नब डेरामे जाथि, से जेबे करथि, मास-दू मासपर डेरा बदलबाक सख छलन्हि, तँ नबका पता लोककेँ लिखेबासँ पहिने एकटा पोस्टकार्ड कीनथि।ओहिपर नबका घरक पता लिखथि आ झुट्ठे कोनो संदेश लिखि देथि जे डाकिया ने बुझि जाए जे अपने लिखि कऽ अपन पतापर पठेने छथि। बेशीकाल पत्र आबि जाइन्हि आ जे नहियो आबन्हि तँ डाकखानामे जा कए ततेक ने तगेदा करथि जे ओकरा सभकेँ बुझबामे आबि जाइत रहए जे फलनाक मकानमे नब भाड़ेदार आएल अछि।

..........
ऊँट कहैए बरखा भऽ रहल अछि..कनेक टेंटमे पैसए दिअ। आ जखन ओकरा सभ पैसए देलकै आ बरखा खतम भेलाक बाद बाहर हेबा लेल कहलकै तँ ओ कहलक जे हम ठाढ़ हएब तँ ई टेंट फाटि जएत से अहीं सभ बहरा जाऊ।
...
मुँह बिचकेलहुँ तँ लोक सभ बुझलक जे प्रसन्न छी, भौंहपर जोर देने बुझलक जे चिन्तनशील छी। मुदा हृदय रहैए सदिखन कनैत।
......
अल्मुनियम फैक्टरीक ओ बुढ़बा..भरि दिन भरिगर हथौड़ासँ अल्मुनियमकेँ पटकैत। भरि दिन..। फेर मोन खराप भेलै..खाटपर खोखीं करैत। आब फेर ओ घुरि कऽ नोकरीपर आओत। मोन ठीक भेलापर अएत, मुदा गरीबक मोन ठीक कहिया हेतै, मरि गेल बुढ़बा।
पटनासँ दरभंगा बाबूजीक ट्रांसफर भेल छलन्हि। डेरा तँ ठीके-ठाक छल मुदा ओकर एक पक्खामे अलमुनियम फैक्टरी रहए आ दोसर पक्खामे पसीखाना। धरि पसीखानासँ निकलैत लोकक आध्यात्मिक गप सभ सुनबामे खूब रुचिगर लगैत रहए..समएकेँ हाथसँ नहि निकलए दियौक। समएकेँ गुलाम बना कए राखू नहि तँ समए अहाँकेँ गुलाम बना लेत।....पहिने बेटा बापकेँ गोर लगैत छल आ आब बाप बेटाकेँ गोर लगैत अछि...मुदा एहि सभसँ हटि कऽ दोसर कात ओहि अल्मुनियम फैक्ट्रीमे पैघ हथौड़ासँ पटकि-पटकि कऽ अलमुनियम नमराबैत लोक सभ। जेना पासीखानामे सालोभरि बिना नागाक भीड़ तहिना मात्र होलीक छुट्टी छोड़ि आर सभ दिन एहि अल्मुनियम फैक्ट्रीमे ठक-ठाकक अबाज, चाहे दुर्गापूजा होअए आकि दीयाबाती। ओतहि ओ बूढ़ा अनवरत अपन हाथसँ

.....
कमरटोलीक माइनजनक नखरा..सभ थरथर कँपैत- हे यौ बेसी तंग नहि करियौ बिहारीकेँ..ब्राह्मणक गाम छी।
-एना नहि बाजू, नहि तँ हमर सभक बियाहो-दान ई नहि होमए देत।
........
डोम सभ अपना सभकेँ गामक-गाम बेचि दै ये।..हिस्सामे पड़ै छै, बेटा नहि छै तँ जमाएकेँ दऽ दैअ।इलाका मे
...........
उपनयनक पहिने कमारक घरमे खेनाइ खाइ छी। चर्मकार सभक भगवती गीत- पंचदेवोपासना नहि- सभ भिन्न।
.........
मलहटोलीक मखान..पोखरिक कातक कुश्ती..कारी-कारी काँच मखानक खपलोइय्या अस्थायी अखड़हाक चारू कात।
......
हजामक डायरी..ककर कतेक कमाइल बचल अछि। बम्मै धऽ लेलक तँ की? जहिया अओत तँ दस सालक एक्के ठाम देमए पड़तैक।..गेल छलहुँ बहादुरगंज। भाए सभ रहैए हमर- बेमात्रे। हरकम्प मचि गेलैक। सक्कदम। भेलै जे हम हिस्सा लेमए आएल छियैक। हमहुँ एक दू दिन सोच मे पड़ल रहए देलियैक। फेर कहि देलियैक जे चिन्ता नहि करै जाऊ- हम ओहिना घुमए आएल छी। कैक सालसँ नहि
.......
चमरटोलीक पिपही..बाह उपनयनक..बँसकट्टी लेल जाइत बरुआ सभ..संगमे पिपही आ ढोल।
मुदा फेर झंझारपुरक बैंड बाजा आयल। आब पिपही कंजूस लोक बाजा आ बंड बाजा पाइ बलाक बाजा बनि गेल।

..........
चारि गामपर एकटा साँढ़-पारा..
बैसकी भेल आ तखन आएल ई साँढ़ आ ई..पारा तँ मारि देलक। ककरो धान खा लेलकै। फेर बैसकी भेल। ओइ पारक पारा एम्हर नहि अबैए सेहो नहि। आ तखन अबोध जन्तुक संग ई व्यवहार। किछु गोटे थोम्ह-ताम्हक पक्षमे रहथि। मुदा बेशी गोटे खूनक बदला खूनक लेल कृत संकल्प।
.........
महादेव झाँ पाँजि छी हमरा सभ, मधुबनीसँ एतए अररिया आबि हमर पुरखा बड्ड गलती केलन्हि..कैक गेनेरेशन एतए पाछाँ छै लोक सभ..महादेव झा पाँजि..
-अच्छा, महादेव झा बिकौआ रे..

.............
भिखमंगा सभक गाम छै उजियारपुर लग। तिनमहला कोठा सभ छै। किछु काज नहि करै जाइए। मुदा डिल्लीमे अपन दिसुका कियो भीख नहि माँगैए। फैक्टरीमे मजदूरी करत से नीक, मुदा...ओही चौक पर स्थानीय लोक सभ भीख मँगैए मुदा अपना आरक लोक सभ बैलून बेचत, खिलौना बेचत, मुदा भीख नहि माँगत।
....
नबी बकस कनियाँ केँ गड़ाँससँ काटि जेल जाइए। फँसल रहै कहाँदन। यैह अहीं टोलबैय्याक किरदानी छी। मुदा ओकरा कोर्टसँ बेल दियाबैमे बड्ड भागा-भागी कएने रहए ओ। से किएक?
.........
कन्या-शिशु हत्याक केश करबए पड़तह- दू बच्चाक मृत्यु..लिंग परीक्षण।
......
भिखना-पहाड़ीक मकान मालिक, पाइबला, भरि दिन कनियाँ-बच्चाकेँ गारि दैत। कोटाक दोकान..
..
लेप्रोसी कालोनी, रिफ्यूजी कालोनी- सिन्धी रिफ्यूजी कालोनी सभसँ पाइबला, पंजाबी रिफ्यूजी कालोनी ओहिसँ कम आ बंगाली रिफ्यूजी कालोनी सभसँ गरीब।
.....
विधवा भेलाक दू बरख बाद बच्चा..पहलमान स्वाइत ओहि बच्चाक पक्ष लैत रहैए- ओकरे बच्चा छै। पहलमान-रसिक..डंड-बैसकी, ककरोसँ झगड़ा भेलै ओकर पएरमे झठहा मारलक, आइ धरि ओ नेंगड़ाइत अछि..नेंगड़ा पहलमानक बच्चा सभकेँ सोझ नजरिये नहि देखै-ए..पहलमानक अन्तिम काल बड्ड खराप..ब्लड प्रेसर सँ बान्हपर खसैत..लोक कहैए प्रेत पटकि दै छै।
.....
ईँटा गानयमे लगा देलक..बालूक बदला कारण ओहिमे लम्बाइ नापी लै छल कम-बेशी केने आमदनी होइ छलै-ईंटा गेटल रहैए से तकर गुंजाइश नहि।

...........
पुलिस स्टेशनमे गेल तँ पुलिस सटका निकाललक..रुकू सरकार कुर्ता उतारए दिअ। चाम तँ फेरसँ आबि जएत मुदा ई कुर्ता फाटत तँ कतएसँ अएत।
......
कोरैल..गाम छोड़ि नहि जएब..फुदो..मुम्बैमे तरकारी आम्ची मुम्बै, आबिके छिट्टा पटकि दैए..हरि भाइ शिवशंकर मिष्टान्न भंडार..शिवसेना दुआरे।
.......
तीन महिनामे छह हजार कमेलक..रस्तामे पुलिसबा पाँच सए टाका लेलकय।
....
नन्द नगरी..होली दिन बलात्कार. मौगिया बड्ड बनि-ठनि कऽ रहितो छल। पुलिसक आबाजाही.. मुदा हिम्मत देखू..मौगी ओही मोहल्लामे रहि केस लड़ि रहल अछि..पुलिसबा सभ जहिया पाइक खगता होइ छै बलात्कारी सभसँ पाइ लऽ जाइए..।
......
विधवा आ जाति-प्रथा सभक पछुआर नहि अँगनामे ठाढ़।
...
फिरेशानीमे हदसैत हृदय करैए दोस-महीमक खोज।
.....
पहिने सिगरेट लोक शानसँ पिबैत छल मुदा आब खराप नजरि सँ एकरा देखल जाइ छै।
-सभ सिनेमासँ होइ छै, पहिने सिगरेटक धुँआ हीरो सभ उड़बैत छल। मुदा आब छौड़ा सभ जिम्नाजियम जा कए देह बनबैत अछि।
.........
मुतालिफक पैघ-पैघ आँखि...जेल जाइत कोर्टक हाजतमे, दौगि कऽ जा रहल छल..ओतए सिपाहीकेँ खेनाइक पैकेट देलियैक, बादमे पता चलल जे ई आवश्यक छल, अरेस्टक रातिक भोजन अरेस्टिंग ऑफिसर दै छै, जेलर अगिला दिनसँ भोजन देतैक।..मुदा तखन ओहिना देने रहियैक। पुलिस खेनाइक पैकेट मुतालिफकेँ! देलकै..चौकल ओ..एहि नगरमे क्यो ओकर नहि..भाषा सेहो नहि ओ बुझए ने ओकर क्यो आन। पलटि केँ हमरा दिस तकलक जेना पुछि रहल हुअए जे अहाँ देने छी ई..हम कहलियै हाथसँ इशारामे..राखि लिअ..दुनू हाथ जोड़ि कऽ प्रणाम कएलक..मुख्य अपराधी हबीबुल्लाह..दोसर पेशीमे ओकर वकील आएल रहए..भीतरे-भीतर खुशी भेल, दू महिनामे छुटि जएत..जेलमे सड़त नहि।
........
ओ अपन दिअर संगे फँसल रहए।वरक लहासकेँ बोरामे कसि कऽ ट्रेनसँ गाम आनि लेलक।
........
बेटीकेँ कहियौक सायनाइड लैबोरेटरीसँ आनि कऽ दऽ देत।
...
चोरुक्का विवाह.. टालपर पुआरक बीचमे घोसियाएल मास्टर सैहेब..पहिने मास्टर सैहेब मने बड्ड दीब अर्थ..बादमे कहलक सभ..धुर नोकरी नहि भेल होएतैक तेँ ने मास्टरी केलक!
......
रवि डेली वेजर..किएक एतेक जाति-पाति! कियो गरीबक लेल नहि, लेबर मिनिस्टर..एकटा कम्युनिस्ट लेबर मिनिस्टर पी.पी.एफ.रेट बढ़ेलक..आर के..
...
वेश्यावृत्ति..लीगल..ड्रग लीगल..आर कीकी..मुदा मुँ मोड़ने विधवाक खेरहा आ की की?
.....
बलि प्रदान के करत..नीक तँ बलि काटएबला किएक नहि भेटैत अछि? किएक हल्ला जे ओकर बच्चा नहि भेलए कारण कतेक गोट बकरीक बच्चा छागरक बलि देलक? आब कुम्हरक बलि दए वैष्णव दुर्गाक मूर्तिक संख्या किएक बेशी अछि?
....
नन आ पुरहित सभ गरीब, केशमे तेल नहि लगेलक तँ गरीबक बच्चाकेँ जट्टा भऽ जाइ छै आ से नन आ पुरहित बनैए-भगवानक सेवा करैए..पुष्करमे पूजाक लेल पंडा जुटल..अहाँ भरि दिन तँ पूजा करिते रहै छी तखन भाग्य किएक अछि एहन जे दोसराकेँ पछोड़ धेने जे पूजा करा लिअ जिनगी बीति रहल अछि..एह हम तँ भगवानक सेवा कऽ रहल छी..गरीब संथाल..गिरजाघरमे देल परसादी आदि..

....
जादू...सोखता कागज, मैजिक पेपर..अथर्ववेदसँ प्रारम्भ..विज्ञान...
...बलाद दियाएल गबैया बाँझे..बरद बियाएल गाय बाँझे
...
घड़ी पाबनि..कैटवाक विद मिथिलाक जोग..फेंच-पागक खेंच..
..
सरहपाद-“सिद्धिरत्थु मइ पढ़मे पढ़िअउ
मण्ड पिबन्तोँ बिसरउ एमइउ”। मिथिलामे अक्षरारम्भ सिद्धिरस्तु जकर पूर्वमे आँजी लिखल जाइत अछि। मिथिलामे ई धारणा जे माँड़ पिलासँ स्मरण शक्ति क्षीण होइत अछि।……..
……………..
६९९९/- मे एक टाका जोड़ि कऽ सात हजार टाका बैंकमे जमा कऽ दै छियै। लोक बुझै अछि जे मास्टर अछि, कतएसँ पाइ हेतैक। रौ , बाज ने, बेटी बियाह लेल जे बाजमे से देबौ..
...
खीरकेँ आइ हिस्सक छोड़ा देबै..मीठो बड़ छँह, मुदा तप्पते बड्ड छँह, हट्ठापरसँ अएले रही..
........
अबैत जाइत ताली, क्रिकेटक खेल, आउट भेल तैयो, छक्का मारलक तैयो, रन नहि बनलै तैयो।
...........
बेंगक पैघ दुनिया..एतेक टा-एतेक टा.छाती फाटि जाइत छैक..खुशीसँ
.....
आगू पानीपत पाछाँ बाबर..बाबर आ पानीपतमे लड़ाई भेल..
........
विजयक बाद दम्भी –कारण तत्तेक ने तत्ता सिहर देखबैत छैक जे परिणाम भेलाक बाद सभ किछु रिलेक्स भऽ बिसरि जाइत छैक।
.......
हौ सभटा सरकारे किएक करत..सभ अपना घरक आगाँ मे माटि दऽ रोड ऊँच करत तँ अपने ने भरि गामक सड़क बनि जएत..आ सत्ते सुरजू भाइक बौआचौड़ी सँ आगाँ मोरबला खेत दूरे सँ ऊँचगर बुझि पड़ैये-माथपर छिट्टा लऽ भोरमे सभ दिन दू घण्टा गोबर उघि ओकरा ऊँच केने छथि।
...
१९६७ ई.क भूकम्प..बिसाँढ़ खाइत मुसहर सभ..प्रधानमंत्रीकेँ देखाओल गेल छल
..
सरदारजी कहलक-सभसँ सुन्दर बच्चाकेँ दऽ दियौक..ओ अपन बच्चाकेँ दऽ देलक..ओकरा स्कूलमे सभसँ बेशी सुन्दर अपने बच्चा लगलैक।
........
वरक मोन खराप भेलैक..हबड़-दबड़मे डॉक्टरक फोन मोन पाड़ने जा रहल छलीह..रस्तामे बहिनदाइसँ गपमे फोनक नम्बर गड़बड़ा गेलन्हि आ मालक डॉक्टरक फोन लागि गेल..बोखारक दबाइ पुछने बीस टैबलेट एक बाल्टी पानिमे दऽ पियाबै लेल कहलन्हि।
.....
एतेक दुपहरियाक च्गरमीमे आएल छी-प्रोफेसर बाल्कोनीसँ कहलन्हि।
-अहाँकेँ ऊपरमे एतेक गरमी लगैत अछि तँ नीचाँमे हमरा सभकेँ कतेक गरमी लगैत होएत। एहि गपक खूब चरचा भेल। सभ हमर पीठ ठोकलक। आब सोचैत छी जे ओहि समय क्यो दू थापड़ मारने रहितए तँ आइ ई हाल नहि होइतए।
..........
हम नहि कहै छी जे ओ घोड़ा नहि बनि सकैत अछि..मुदा एखन अछि ओ गधा..
..................
हमहूँ लोक लेल जान लगा दैत छियैक से लोको जान लगा दैत अछि..मुदा सभकेँ देखबै कहैत..हम की की ने केलियैक मुदा हमरा लेल क्यो किछु नहि कएलक।
....
माता-पिता आ गुरुक अतिरिक्त ककरो पएर छूबैमे असोकर्य होइए।
.......
नीक ड्राइवरक टेस्ट, हमर शिकस्त गैरेजमे पार्क करत तखन, से ओ केलक, मुदा नीक चलबैत नहि छल। पुछलापर कहलक जे कनाट प्लेसक पार्किंगमे काज करैत छल।
.........
जाहि दिन भोरमे उठैत छी लगैए जे सभ सुतल लोक, घर आन सदस्य की लोक अछि?
.....
मुँहमे दऽ घोंटि जाऊ, मुदा अहाँ तँ गपोकेँ बोकरि दै छी।
........
फिल्मक पहिल शो, बुढ़बाक पएर जुत्तासँ थकुचा गेलैक तँ कहलक सॉरी। बुढ़बा कहैए- सभटा आँगुर थकुचि देलथि आ कहै छथि सॉरी।
.......
बॉसकेँ इलाहाबादमे बाँस कहैत छल। से बाँस छथि कहने ओकर तात्पर्य रहए उपेन्दर बॉस, मुदा हमरा सभ मुँह ताकी जे किंसाइत बैडमिन्टन खेलाइ लेल बाँस चाही छै।
........
अनऑथोराइज्ड पार्किंगमे देखल कार नहि अछि। सोझाँ पुलिसक चौकीमे पुछलियैक तँ कहलक जे चोर लऽ होए तँ पता नहि, हँ पुलिस लऽ गेल होअए तँ थानामे जा कऽ देखू।
........
शेर आओत तँ की करब..गाछपर चढ़ब.ओ ओतहु चढ़त तँ की करब..हौ तोँ शेरक पक्षमे छह आकि हमर..ओकर पक्षमे रहबह तँ हम किछुओ करब तँ नहि बाँचब।
.......
भगवान, अल्ला आ ईशाक तीन टा दरबार तँ मरलाक बाद नहिये होएत से सभ बुझैए , तैयो..
................
के धार्मिक नहि..विपत्ति पड़लापर देखू..के मार्क्सिस्ट नहि..भूक लगलापर..आजीविका विहीन भेलापर देखू..
.................
नहि सरकारी हॉस्पीटल चलू..दोसरमे देखाबए लेल पाइ नहि अछि..भीड़ छैक मुदा नम्बर अएत से निश्चिन्त रहू..
............
ठीक छैक कन्वर्ट कऽ रहल अछि मुदा सेवा क्रिश्चियन सभ तँ कैये रहल अछि..
...........
एहि गरीबीमे तँ क्रान्तिक आश अछि..कनेक स्थिति नीक कए ओहि आशाकेँ धूमिल कएल जाइत अछि..
............
हम सभ अपन अपन डैडीक बहिनकेँ दीदी कहै छैयै, अहाँ जे हमर मम्मी –अहाँक बहीन-केँ कहै छियै से नहि।
......
रघुवीर आ मन्टाक कथा.....
...............
हे ई दिल्ली नहि छी जे दहिना मुड़बाक लेल राइट इन्डीकेटर जरा देलियैक। शीसा खसाऊ आ हाथ दियौक..नोएडा आबि गेल, देखै नहि छियैक लोक सभ मोटर साइकिलक हैंडिलपर दिल्लीसँ पार भेने हेलमेट ताँगि देने अछि।
.....
लक्ष्मीकान्त-प्यारेलाल जतेक दिन संगीत देलन्हि ततेक दिन ई युगल जोड़ी जीबो करत आकि नहि से नहि जानी। सफलताक लेल उमरिक जरूरति सेहो छैक..
..............
खरहा आ काछुक नव खिस्सा जाहिमे काछु घमंडी छल आ अहमद टोपीबलाक नातिक कथा..
...........
जानवरक डॉक्टर लग किएक गेलहुँ?
..........
दू थापड़ मारि देबैक मुदा अपशब्द ओकरा जेकाँ नहि कहल होएत..
........
हमरा अहाँकेँ बुझल अछि, मुदा यैह डॉक्टरकेँ लिखि कऽ दएमे की हर्ज छैक?
......
जेना अगस्त्य पानि सोखलन्हि तहिना ई ज्ञान सोखने छथि...
.........................
मानैत छथि डैडी बेशी मुदा रहब मम्मीक लगमे।
....
सर-सर कहैत जीह मुड़ि गेल
......
पाँच सालमे पंजाबी बाजए लागब आ कनियाँ करवा चौथ करए लगतीह..
...........
सलाम बॉम्बे फिल्म- कोन क्लासमे टिकट चाही- हमरा मोने बड्ड भीड़ हेतै, से कहलहुँ- कोनो क्लासमे दऽ दिअ, थर्ड क्लासक ओ खिड़की रहए-टिकट भेटि गेल सैह बहुत। पूरा हॉल खाली- बादमे पता लागल जे सभकेँ बुझल रहै जे कला फिल्ममे हॉल खाली रहै छै- मुदा हमरा नहि- व्समाजसँ ई दूरी..
........
वोटिंग भेल..ई गाम कांग्रेसक आ ओ बी.जे.पी.क- गोटी उठा कऽ निर्णय भेल- नेता सभक पाछाँ अपना सभमे दुश्मनी किएक करी..
............
गणेश झा मरि गेल- रिक्शाक मेट सारक संगे..जमीलक सार की कएने रहै..
.......
आँखिमे रतोन्ही भेल छौह, देखाइ नहि छौ सोझाँमे छै..
..............
एक आदमीकेँ नीक ठाम जएबाक होएतैक तँ पहिने अहाँ जएब फेर हम..मुदा कथनी उल्टा..
.........
एक लाइनमे बतब्ए जे वैह अहाँक दुश्मन अछि जे अहाँक सभसँ बेशी लग अछि..
........
बाजि कऽ देखा दे तँ पाँच टाका देबौ..
...................
तुलसीक गाछ गमलामे..माटिमे बेशी नीक जेकाँ जन्मैत छैक...
................
दलित आ महिलाक अमूल्य योगदान.
.........
अनकर दुखक समाचारसँ ओतेक उद्वेलित कतए होइ छी.. काज चलिते रहै अछि..
...
साइबर क्राइमक खिस्सा..
..........
स्निफर डॉग-माँस फाड़ि निकाललक- भूखल..सरकारी.ओकर खेनाइ खा जाइए लोक सभ
...
सरल पानि छै, देहमे कुटकुटा कए लगतैक। …….
चिन्है छलियै, ओकर पति मरि गेलै, नालासँ दू दिनुका बाद मृत शरीर भेटलै। नालाक कातमे कार पड़ल छलै। सोकर कनियाँ हमर दोस्त अछि, बड सोझगर। अपन दरमाहा सेहो वरे केँ दऽ दै छलै, सभ हिसाब-बाड़ी वरे करै छलै। आब कोना की करतै से नहि कहि।
…..
बीफ फैक्टरी अछि।
-..गाए काटै छी?
-काटए पड़ैए, ..मोन तँ नहि लगैए मुदा की करू? पेट लेल करए पड़ैए..
......
ई फिनलैंडमे रहैए। माए मरि गेल छलै, पन्द्रह दिन पहिने , ओहीमे आयल रहए। बापक बरखी सेहो रहै। पचीस सालसँ फिनलैंडमे रहैए, पंजाबी आ फिनिश दुइए भाषा अबै छै, अंग्रेजी हिन्दी नै अबै छै।..बेटा सभकेँ मात्र फिनिश अबै छै.. ई अछि गोल्फ कोर्सक कैडी..गोल्फ कार्ट लऽ अठारहो होल घुमि जाइए..आशा तँ अछिए..देखियौ अशोक कुमारकेँ ..अपन समस्तीपुरक..कैडी रहए..तेरह बर्खक अवस्थामे एयर फोर्स गोल्फ क्लबसँ चोरिक मिथ्यारोप लगा कऽ बाहर कऽ देल गेल। मुदा दस बर्खक भीतर। ओ अही दिल्लीमे रहि एतहिसँ भारतक नम्बर वन गोल्फर बनि गेल..
ककरो तोरि-मरोड़ि देबैक, कलाकेँ, कालकेँ, घटनाकेँ..निराशाकेँ आशामे बदलबाक लेल किछु कल्पना आ चमत्कार मुदा से किएक। जीवनमे बहुत रास घटना एहनो होइत अछि जे चमत्कारसँ कम अछि की ?
...........
हनुमानजीक धुजा फहरा रहल अछि। साँझक काल। महिसबार सभक आगम भऽ गेल अछि। घूरक धुँआ माल बिठौरीकेँ मालक देहसँ अलग करबाक प्रयासमे अछि। एक गोटेक संग दोसर गोटे अएल छथि, सप्पत खएबाक लेल। हनुमानजीक मन्दिर गौँ सभ प्लास्टर करबा देने छथि। ढलैय्या सेहो भऽ गेल अछि। मन्दिरक बरण्डा छूबि कऽ ऋण पचेनहारक संख्या नगण्य, तैयो एकटा अपवाद तँ अछिये- ओ कहै छथि- सप्पत तँ तोड़बा लेल खएल जाइ छै। हँ भाइ, एक बेर सप्पत खेने जे ऋणसँ विमुक्ति भेटि जाए तँ हर्जे कोन। मुदा एकेटा अपवाद। अनमाना दीदीकेँ आब सभ अनमाना बाबा सेहो कहैत छन्हि। कैक बरख भेल मुइना हुनकर। घुरि कऽ नहिये अएलीह।
..............
चारू कात गाछ-बृच्छ, पोखरि। गाममे एक..दू..तीन आ एकटा आर, चारि टा पोखरि।
ओना तँ तीन टा आर पोखरि अछि। एकटा उत्तरबरिया पोखरिक उत्तरभर बड़का डकही पोखरि। लोक बजै छथि जे कोनो डकैत एक्के रातिमे खुनने रहए ई पोखरि। मुदा तकर प्रमाण पुछने यैह पता लागत जे आन तँ कोनो प्रमाण नहि मुदा खुनैत-खुनैत भोर भऽ गेल रहए आ ताहि कारणसँ ओ डकैत पोखरिमे जाठि नहि गारि सकल रहए। हड़बड़ीमे ओहि डकैतक, डकैत की राक्षस कहू, एक पएरक पनही सेहो छुटि गेलै पोखरिक कातमे। बड्ड दिन धरि पोखरिक कातेमे रहए मुदा फेर बाढ़िमे ओहो बहि गेल। से जे एकटा प्रमाण रहए सेहो नहि बचल। गामसँ दूर अछि से छठिक पाबनिसँ कोनो सम्बन्ध आइ धरि एहि पोखरिक नहि स्थापित भऽ सकल अछि। हँ उपनयन बिध-बाधमे धरि एकर उपयोग होइतहि अछि। किसिम-किसिमक माँछ रहै छै एहि पोखरिमे। माँछक कोनो कमी नहि। कहियो डकही पोखरिमे जीरा देबाक खगताक अनुभव नहि कएल गेल। सालमे एक बेर मछहरि-पन्द्रह दिनसँ मास दिन धरि मलाह एहिमे महाजाल खसबैत छथि। मलाहक टोल जुमि अबैए। पोखरिक कातमे मास दिन लेल मलाहक गाम बसि जाइत अछि। पहिने तँ मास भरिसँ ऊपर ई सालाना मछहरि चलैत रहए मुदा आब घीच तीर कऽ बीस दिन। फेर मलाहक सरदार घोषणा करैत छथि- जे आब माँछ शेष भऽ गेल। आब जे मारब तँ महाजालमे तँ एको टा बड़का माँछ नहि आओत। भौरी जालसँ मारब तँ सभटा छोटका माँछ मरि जएत आ अगिला साल तखन जीरा देमए पड़त। ओहि पन्द्रह-बीस दिनमे गाममे उत्सवक वातावरण रहैत अछि। अही बहन्ने पोखरिक साफ-सफाई सेहो भऽ जाइत अछि। भोरे चारि बजे सँ दुपहरिया धरि माँछ मारल जाइत अछि आ फेर बेरू पहर धरि सभ टोलक लोककेँ-दछिनबाइ टोलकेँ छोड़ि कऽ- अपन-अपन टोलक हिस्सा दऽ देल जाइत छै। सभ अपन-अपन हिस्सा लऽ गामपर अबैत छथि। ओतए टोलक सभ परिवार अपन-अपन हिस्सा बाँटि लैत छथि। टोलक माँछक कतेक कूड़ी लागत, एहि विषयपर कहियो काल विवाद सेहो भऽ जाइत अछि। जिबैत भने मसोमात काकीसँ टोका-बज्जी नहि होइन्हि। मरबा काल बेटीकेँ हिस्सामे सँ किछु देबाक मसोमातक इच्छाकेँ कंठ मचोड़ि देने होथि। आ बेचारी मसोमातक मुइल शरीरक औँठा स्टाम्प पेपरपर लगबेने होथि। हुनकर स्मरण आन काल भने नहि अबैत होइन्हि मुदा डकही पोखरिक हिस्सा लेबा काल सभकेँ अपन-अपन मसोमात काकी मोन पड़िये जाइत छन्हि। एहिपर विरोध व्यक्त सेहो होइत अछि आ पहलमान जिनका सभ प्रेमसँ खलिफ्फा सेहो कहैत छन्हि, केँ छोड़ि किनको एहि प्रकारक हिस्सा नहि भेटैत छन्हि- भने खलिफ्फाक अँगनाक ओ मसोमात बीस बर्ख पहिनहिये मरि गेल होथि। डकही पोखरिक एकटा आर विशेषता अछि। एहिमे माँछ, काछु सभ स्वयम बढ़ैत अछि। पोखरिक कातमे मलकोका सभ अनेरुआ, मारते रास लीढ़ केचुलीलीक प्रकार। कातमे भेंट-कन्द महिसबार बच्चा सभक भोजन। पोखरिक सटल गड़खै सभ, थलथल करैत दलदली भूमि सेहो। ओहिमे बिसाँढ़ कोरि-कोरि कऽ मुसहर सभ खाइत छथि। १९६७ ई.क अकालमे जखन सभटा पोखरि, गड़खै सुखा गेल ई डकही पोखरि मुदा नहि सुखाएल। प्रधानमंत्री आएल रहथि तँ हुनका देखेने रहन्हि सभ जे कोना एतएसँ बिसाँढ़ कोड़ि कऽ मुसहर सभ खाइत छथि।
दछिनबरिया पोखरिक दक्षिणमे अछि बुचिया पोखरि।
. गामसँ दुरगर अछि मुदा जाठि छै बीचोबीच। काठक एहि जाठिकेँ गारबा काल पीअर बच्चाक, आइक जमीन्दार, अति वृद्ध प्रपितामह एकटा बड्ड पैघ आयोजन कएने छलाह। बस्तीसँ दुरगर आ खेतक बीचमे रहबाक कारणसँ एतहु लोक सभ स्नानक लेल कम्मे-सम अबैत छथि। मछहरि सेहो होइत अछि मुदा से मात्र एहि दछिनबरिया टोलक लेल। एहि पोखरिक एकटा आर विशेषता अछि। जखन दुर्गापूजाक दिनमे दुर्गाजी फेरसँ नैहरसँ सासुर दसम दिन जकरा जतरा सेहो कहल जाइत अछि, बिदा होइत छथि तँ हुनकर मूर्तिक भसान अही पोखरिमे होइत अछि। पुरुखपात्र तँ नहि, हँ महिला लोकनि दुर्गाजीक भसानपर हबोढ़कार भऽ कनैत छथि। दुर्गाजी एहि टोलकेँ के पूछए, एहि गामेमे नहि बनै छथि। ओ बनै छथि पड़ोसक गढ़ टोलीमे। एहि गामक लोक तँ अगत्ती सभ। खष्ठी दिन धरि दुर्गाजीकेँ झाँपि कऽ राखल जाइत अछि, मात्र मूर्तिकार हुनका उघारि कऽ देखि सकैए, कारण ओ नहि देखत तँ फेर दुर्गाजी बनतीह कोना। आन कियो देखत तँ आन्हर भऽ जएत। हँ, खष्ठी दिन बेलनोतीक बाद मूर्तिक अनावरण बाद हुनकर दर्शन लोक कऽ सकैए। आ ओही दिनसँ मेला सेहो लगैत अछि। एहि गाममे दुर्गा बनतीह तँ कतेक लोक खष्ठीक पहिनहिये आन्हर भऽ जएत। आ पड़ोसक गाम कम अगत्ती अछि। मुदा पूजाक नामपर देखू सभ सञ्च-मञ्च भऽ जाइत अछि। नाममे टोल लागल छैक- गढ़ टोल मुदा अछि गाम। अही गाम जेकाँ महीसबार ब्राह्मणक गाम। अगतपनामे हम आगू आकि हम- एकर तँ बुझु प्रतियोगिता होइत रहैत छैक दुनू गामक मध्य। गढ़ टोलाक गाम दऽ कऽ जाऊ तँ ओहि गामक बान्हक क्लातक दलानपर बैसल छौड़ा सभ किछु ने किछु सुनेबे टा करत। मुदा एहि गामक फसादी प्रकृतिक छौड़ा सभ अरबधि कऽ ओहि गाम बाटे जएबे टा करत। हँ, सध-बध सभ अही बुचिया पोखरिक बाटे गेनाइ श्रेयस्कर बुझैत अछि, भने कनी हटि कऽ रस्ता छै। तेँ की।
गाममे एकटा आर पोखरि होइत छल। मुदा गामक पूबमे कमला आ बलान एहि दुनू धारकेँ नियन्त्रित करबा लेल दू टा बान्ह बान्हल गेल। गामसँ सटल पूब दिस उत्तर-दक्षिण दिशामे एकटा छहर, फेर छथि कमला महरानी, फेर कमला महारानीक भाइ बलान धार आ तखन जा कऽ फेर ओहिसँ पूब उत्तर-दक्षिण दिशामे दोसर छहर। अही दुनू बान्हक बीचमे दोसर छहर अछि बल्ली पोखरि। एहि विशाल पोखरिक सटले रहए एकटा फुटबॉल क्रीडाक्षेत्र- विशाल रमना। किछु तँ बालू जमा भेने आ किछु जमीन्दारक करतब सँ ई पोखरि आ रमना पीअर बाबूक चकबन्दी बला खेतमे चलि गेल। सरकार सेहो ओहि बीचमे नहि जानि कोन कारणसँ चकबन्दीपर जोर देने रहए। सुरुजू भाइक गोबरसँ सीटल खेत सेहो चकबन्दीमे पीअर बच्चाक खेतमे मिलि गेल छल। दुनू छहरक बीच महिसबार सभक मालक लेल बौआचौड़ी अछि। महिसबार एतए अबैत छथि, खेलाइत छथि आ कमलामे हेलैत छथि। कखनो अपना-अपनीकेँ कमलाक धारमे बिना प्रतिरोधक ओ सभ बहए दैत छथि तँ कखनो धारक प्रवाहक उनटा हेलैत छथि। दुनू बान्हक बीच गुअरटोली। पहिने ई गामक टोल छल मुदा आब एतुक्का मतदाता सूची झंझारपुर बजारमे चलि गेल छै। गामक स्कूलपर वोटक बूथ रहने पहिने, बहुत पहिने, एकरा सभकेँ वोट नहि देमए दैत रहए। आब तकर उल्टा छै।
बौआ चौरीक ई स्नातक सभ- आब कियो दिल्ली-बम्मै मे तँ कियो सउदियामे छथि। कियो सेक्युरिटी गार्ड छथि तँ कियो सेक्युरिटी गार्डक कम्पनी खोलि लेने छथि।

गामक आमक गाछी सभ, कैक टा। बड़का कलम। खढ़ोरिक नवगछली। भोरहा कातक कलम। पोखरिक महार सभपर गाछी। खढ़ोरिमे खेत रहए। मुदा एक गोटे जे नवगछली लगेलन्हि से छाह भेने दोसर खेतमे धानक खेती दबि गेल। से ओहो कने चौक-चौराहापर अनट-बनट बजैत आमक गाछी लगा देलन्हि।
एक टा जमबोनी सेहो अछि। नमगर-नमगर गाछ सभ। पीपरक गाछ सभ डिहबारक स्थानसँ लऽ कऽ स्कूलक प्रांगण धरि एत्तऽ ओत्तऽ पसरल अछि। पीपर गाछक जड़ि एत्तऽ आ शिरा सभ दहोदिस।
बान्ह सभक कातमे बोनसुपारीक गाछ, साहर दातमनिक झोँझ, बँसबिट्टी आ मारिते रास फूल आ काँट सभ। लजबिज्जी तँ सभ कलममे। चाकर आमक गाछपर रखबार सभ ओछैन कऽ सुति रहैत छथि। वरक गाछ मुदा एक्केटा, पीचक कातमे मीआँटोली लग।

खेत पथार सेहो कैक तरहक। दुनू बान्हक बीचक खेतकेँ आब सभ ओइ पार बला खेत कहए जाइत छथि। बलुआही खेत। परोर, तारबूज, फुइट, अल्हुआक खेती, सभसँ सस्त खेत जे किनबाक हुअए तँ एतए आऊ। मुदा बाढ़िक बाद खेतक आरिक मूह-कान बदलल भेटत। कोनो साल बाढ़िक बाद खेतक रकबा घटि जाए तँ अराड़ि नहि ठाढ़ कऽ लेब। अगिला बाढ़िमे भऽ सकैए कमला महारानी ओकर रखबा बढ़ा सकै छथि। खेती ओना तँ धानोक होइत छै। मुदा से सुतारपर छै। कोनो बर्ख तीन बेर रोपलोपर बेर-बेर बाढ़िमे दहा जएत तँ कोनो साल कमला महारानी खेतमे ततेक पाँक भरि देतीह जे जतेक मोनक कट्ठा मोनमे सोचब ताहिसँ बेशी उपजत।
कनेक महग खेत किनबाक हुअए तँ मोड़ बला आ गम्हारिक गाछ लग बला खेत कीनू। एतए लोक खेतीसँ बेशी बसोबास लेल जमीन कीनि रहल छथि।
डकही पोखरि बला खेतकेँ बढ़मोतर कहल जाइत अछि। पहिने ब्रह्मोत्तर रूपमे किनको मँगनीमे राजा द्वारा भेटल होएतन्हि। पहिने सुनैए छियै नीक खेती रहए मुदा आइ काल्हि पानि भरल रहै छै। इलाकामे जे छिटुआ धानक खेती होइत अछि से अही बाधमे।
बड़का कोला, धूरपर, भोरहा आ पुर्णाहा बाधक अतिरिक्त आइ काल्हि किछु गोटे छहरक ढलानपर सेहो खेती-बारी शुरु कऽ देने छथि, सीढ़ी बना कऽ खेती केनिहारक संख्या भूगोलक पोथीमे भने पहाड़पर मात्र देखौने होथि। महीसक मरलापर कन्नारोहटक स्वर आ जादूटोना, ककरो दरबज्जापर पूजल फूल रातिमे फेकब। आब लोको मुदा बूझि गेल अछि जे ई कोनो छौड़ाक किरदानी अछि।
गाम अछि महिसबार ब्राह्मणक गाम। कृष्णाष्टमीक लगाति हूड़ा-हूड़ीक खेल जे एहि महिसबाड़ ब्राह्मण सभक देखब तँ पोलोक खेलमे कोनो रुचि नहि रहत। समियाक डोमसँ कीनल सुग्गरकेँ भाँग पीबि मातल महीस द्वारा हूड़ा लेब। चरबाह जे महीसक पहुलाठ पकड़ि कलाकारीसँ बैसल रहैत छथि सेहो अद्भुते। गाममे आनो जाति अछि। दुनू बन्हक बीचमे उचका भीरपर गुअरटोली तँ अछिये। बाढ़ियो मे ओ टोल नहि डुमैत अछि। नाहसँ आबाजाही होइए। कमलाक नाह खेबाह मलाह नहि राउतजी छथि। गामक लोकसँ तकर बदलामे अन्न लैत छथि। अनगौँआसँ हँ धार पार करेबाक बदला पाइ लैत छथि।
पीचपरक मिआँटोली बगलक गामक वोटर लिस्टमे अपन नाम अंकित करा लेने अछि। ओतहि डोमक चारिटा घर सेहो अछि। बगलक गामक वोटर लिस्टमे नाम अंकित करा लेबाक कारण कारण वैह जाहि कारणसँ गुअरटोली आब एहि गामक वोटरलिस्टमे नहि अछि। मुदा वोटरलिस्ट सँ गाम थोड़बेक बनै छै। ईहो दुनू टोल अही गामक सीमानमे अबैत अछि। डोमक काज पाबनि-तिहारमे तँ होइते अछि। पेटार बनेबासँ सूप, बीअनि सभ किछु बनेबामे डोमक काज आ पाहुन परख लेल आ बरियाती लेल जे खस्सी काटल जएत ताहि लेल मिआँटोलीक काज। खस्सीक मूड़ा दुर्गापूजाक बलिमे कमिटी लऽ लैत अछि। मिआँ जे खस्सी काटैत अछि से हलाल कऽ कऽ। गरदनि अदहा लटकले रहैत छै, मुदा बना सोना कऽ गरदनि लऽ जाइये आ खलरा सेहो। तखन महिसबार ब्राह्मणमे सँ जे हनुमानजी मन्दिरपर भजन आ अष्टजाम करैत छथि से ओही खलरासँ बनल ढोलक किनैत छथि।
फेर धनुख टोली। पहिने यैह लोकनि भार उघैत रहथि मुदा पछाति दुसधटोलीक लोक सेहो भार उघए लागल छथि। खेती करब धनुकटोली आ दुसधटोलीक पुरान पेशा अछि। हँ पहिने ई सभ मात्र बोनिपर काज करैत रहथि आब बटाइपर करैत छथि। कोनो झगड़ा-झाँटी भेलापर महिसबार ब्राह्मणक चानि कारी खापड़िसँ तोड़ैत एहि दुनु टोलक महिलाकेँ अहाँ सालक कोनो एहन मास नहि अछि जाहिमे नहि देखि सकै छी। बकरी पोसब आ दुर्गापूजामे छागर बलिक लेल बेचब एहि दुनू टोलक पशुपालनमे अहाँ गानि सकै छी। एक-एकटा बरद सेहो कियो राखए लागल छथि आ पार लगा कऽ तकर उपयोग जोड़ा बरदसँ खेती करबामे करैत छथि।
तीन टा घरक रहलोपर धोबियाटोली एकटा टोल बनि गेल अछि। झंझारपुर धरिक मारवाड़ीक कपड़ा एतए साफ कएल जाइत अछि। महिसबार ब्राह्मण सभ जे बरियातीमे बेलबटम झाड़ि कऽ सीटि-साटिकऽ निकलैत छथि से कोनो अपन कपड़ा पहिरि कऽ। वैह मँगनिया कपड़ा, महगौआ मारवाड़ी सभक। मारवाड़ी सभक ई कपड़ा रजक भाइ दू दिन लेल भाड़ापर हिनका सभकेँ दैत छथिन्ह।
नौआटोली सेहो तीन घरक। बड़ बजन्ता सभ। कमाइलक लिस्ट लऽ कऽ तगेदा करैत छथि। दुर्गापूजामे जे बाहरी लोक अबैत छथि से कमाइल बिना देने घुरि नहि पबैत छथि। पहिने हप्तामे एक बेर दलाने-दलाने केश कटबा लऽ जाइत रहथि मुदा आब जिनका केश कटेबाक छन्हि से आबथु हमर दुअरा। हँ बर-बरियाती जएबाक होएत तँ से सालमे अकाध बेर टोल सभक दलानपर चलि जेताह। मुदा सेहो एके ठाम। जिनका कटेबाक हेतन्हि पंक्तिबद्ध भऽ बैसथु। ई नहि जे क्यो अखन आबि रहल छी तँ क्यो तखन आबि रहल छी। आब सभ घरसँ एक-एक गोटे झंझारपुरमे सेहो सैलून खोलि लेने छथि। सैलून कोन एकटा प्लास्टिक पटरी कातमे ठाढ़ कऽ देने जाइ छै? नहरनीक प्रयोग तँ बन्ने भऽ गेल अछि। नह अपना-अपनीकऽ काटै जाऊ। छुतकामे बौआसीनक आँगुर कनियाँ आबि कऽ काटि देत, बस। आ पिजेलहा अस्तूरासँ दाढ़ी काटब। खून खसि रहल अछि से कोनो हम छह मारि देने छी। फोँसरी रहए। नञि बाबू, टोपाजबला अस्तूरा झंझारपुरक सैलून लेल छै।
फेर एकटा आर टोल अछि। पहिने गामसँ बाहर रहए, बसबिट्टीक बाद। मुदा आब तँ सभ बाँस काटि कऽ खतम कऽ देने अछि आ लोकक बसोबास बढ़ैत-बढ़ैत एहि चर्मकारक टोल धरि आबि गेल अछि घरहट आ ईँटा पजेबा सभ अगल-बगलमे खसिते रहैत अछि। ढोलहो देबासँ लऽ कऽ धोल-पिपही बजेबा धरिमे हिनकर सभक सहयोग अपेक्षित। माल मरलाक बाद जाधरि ई सभ उठाकऽ नहि लऽ जाइत छथि लोकक घरमे छुतका लागले रहैत अछि।
कृषि-मत्स्य-पशुपालन आधारित महिसबार ब्राह्मण बहुल एहि गामक चारूकात पढ़ल लिखल (मुदा एकटा चोरक टोल सेहो अछि ओतए), ततेक नहि पढ़ल लिखल आ मुहदुब्बर गाम सभ अछि। पड़ोसक चोर सभक हिम्मत नहि छन्हि जे एहि गाममे कोनो जातिक घरमे चोरि कऽ लेथि। एहि गाममे जे बियाह भऽ गेल तँ सभटा फसादी जमीनक निपटार भऽ जाइत अछि, लोक समंगर भऽ जाइत अछि। एतएसँ हसेरी दूर-दूर धरि जाइत अछि। कुटुमक जमीनक झगड़ाक निपटारासँ लऽ कऽ वोट लुटबा धरि हसेरी बहराइत अछि। जमीन एहि गाममे पचीस हजारक कट्ठा अछि, वैह जमीन पड़ोसक गाममे दस हजार रुपैये कट्ठा। उँचगर जमीन गाममे सस्त कारण बर्खाक पानिसँ पटौनी नहि भऽ सकैए उत्थर जमीनक। मुदा बान्ह बनलाक बाद बनराहा गाम सभक जमीन सभ सेहो महग भऽ गेल अछि। पहिने घटक अबैत रहए तँ एहि गामक लड़कापर जे दस कट्ठा आ बनराहा गमक लड़कापर एक बीघा हिस्सा देखै छल तैयो अही गाममे कुटमैती करैत छल। कारण बनराहा गाममे दसो बीघा खेत हिस्सा रहने गुजर कठिन छलै। मुदा आब ओकर सभक भाग्य खुजि गेल छै। जखन बाढ़ि अबै छै तँ ओकर सभक खेतक पटौनी भऽ जाइ छै। बनराहा.. बुझलहुँ नहि, ओहि गाम सभक गाछीमे बानर सभ भरल छै आ लोको सभ बानरे सन पीअर कपीश। कपीश ! आ मास्टरी पहिने कियो करै नहि से सभटा बनराहा सभ मास्टर भऽ गेलै। आ आब मास्टरक दरमाहा देखू। सभटा बनराहा धोआ धोती पहिरि जे निकलैए तँ देहे जरि जाइ छै एहि गौँआक।
धरि दुर्गापूजा एहि गाममे नहि शुरू भेल। मुहदुबरा गाममे सेहो शुरू भऽ गेल मुदा एत्तऽ। चाहबै तँ किएक नहि होयत। रामलीला एक महिना केलहुँ हम सभ आकि नहि। धू, बान्ह लगहीसँ घिना गेल। भने नहि होइए दुर्गा पूजा। एक तँ धी बेटीकेँ लियाउन करेबाक झमेला रहत आ जे मेलपेँचसँ रहै जाइ छी सेहो पार्टी-पोलिटिक्स खतम कऽ देत।
..........
किशनगढ़ गाम। दिल्लीक पौश एरिया वसन्तकुँजक बगलमे। पाइबला सभ सेक्टरमे रहै छथि आ गरीब सभ किशनगढ़ आ मसूदपुरमे। सेक्टरमे ओतुक्का लोक सभ कम्युनिटी हॉलमे खैराती हॉस्पीटल खोलने छथि। सेक्टरक पता देलापर फीस देमए पड़ैत अछि। गामक पतापर फीसक नहि देमए च्पड़ैत अछि आ दबाइयो मँगनीमे भेटैत अछि।
बगलमे मॉल अछि। दू तरहक। एकटा सामान्य लोक लेल। आ दोसर डी.एल.एफ.क इम्पोरिया। वसन्तकुँजक नेल्सन मंडेला मार्गपर। असमानताक आ अपार्थेइडक विरुद्ध संघर्ष करएबला नेल्सन मंडेला। मुदा हुनकर नामपर बनल एहि मार्गपर बनल एहि इम्पोरिया मॉलमे लाख रुपैयासँ कममे कोनो समान भेटब असंभव। सभसँ सस्त अछि लाख रुपैयाक लेडीज पर्स। बंगलोरक महात्मा गाँधी मार्गपर शराबक फैक्ट्री आ कस्तूरबा गाँधी मार्गपर बीयर बार सभ। गाइड लोक सभकेँ कहैत अछि- वर शराब बनबैत अछि आ कनिया बेचैत अछि कारण ओहि बीयर बारमे शराबक बिक्री होइत अछि। तेहने सन कथा अछि नेल्सन मंडेला रोडक। मुदा समाजवाद अछि एतए। से पाइ अछि तँ सेक्टरमे रहू आ नहि अछि तँ गाममे। जमीनक दलाल एतुक्का सभसँ पाइबला लोक अछि। अपन बिजनेस कार्ड छपबैए ई सभ- रिअल एस्टेट एजेन्ट कऽ कऽ। बगलमे मेहरौली गाम सेहो अछि। माछ मुदा किशनगढ़ आ मेहरौली दुनू ठाम भेटत। दिल्लीक लोक माँछ कम खाइत अछि। अपने दिसुका लोक एकरा सभकेँ माँछ खेनाइ सिखेने अछि।
.......
ऋषिकेशक पापरबला। बीस सालसँ पापर बेचै छी। चारिटा बच्चा सभ स्कूलमे पढ़ैए।
.....
फिनलैंड, इटली, अफ्रीका, स्विटजरलैंड..आदिमे..बिलाइत लोक..नहि घुरैत लोक।

गजेन्द्र ठाकुरक स्थानीय कॉर्पस —मैथिली, अंग्रेजी आ मैथिली-अंग्रेजी द्विभाषी संस्करण

VIDEHA · GAJENDRA THAKUR SAMAGRA · 00 गजेन्द्र ठाकुरक स्थानीय कॉर्पस — मैथिली, अंग्रेजी आ मैथिली-अंग्रेजी द्विभाषी संस्करण ...